Bolkestein: geen uitbreiding; Kamer tegen afwijzing van grotere NAVO

DEN HAAG, 10 FEBR. De Tweede-Kamerfracties van PvdA, D66 en CDA hebben afwijzend gereageerd op een pleidooi van VVD-fractieleider Bolkestein tegen de voorgenomen uitbreiding van de NAVO met Oosteuropese landen. Ook minister Van Mierlo (Buitenlandse Zaken) ziet er niets in.

De fracties zijn het niet alleen inhoudelijk met Bolkestein oneens, maar vinden ook dat de VVD-voorman zijn opvatting te laat geeft, nu in principe al is besloten om Oosteuropese landen op een NAVO-top in juli toetredingsonderhandelingen aan te bieden. Minister Van Mierlo wil aan de door de regering gesteunde NAVO-koers vasthouden en ziet niets in het standpunt van Bolkestein, dat deze zaterdag in een artikel in de Volkskrant ontvouwde.

In dat artikel stelt Bolkestein dat de NAVO-uitbreiding met landen als Polen, Tsjechië, Hongarije en Roemenië geen strategisch doel dient, terwijl Rusland daarin een vernedering zou zien. Daardoor zou de geplande uitbreiding de stabiliteit in Europa niet dienen maar eerder schaden. Bovendien moet er rekening mee worden gehouden dat het vroegere Sovjet-imperium uiteengevallen is, de Russische economie en maatschappij ontwricht zijn en ook het Rode Leger er slecht aan toe is. “Niet alleen Boris Jeltsin maar geheel Rusland is een geval voor de intensive care”, schrijft Bolkestein.

Volgens de VVD-fractieleider heeft het weinig zin Moskou voor te houden dat de NAVO een defensieve organisatie is. “Zo zien de Russen haar nu eenmaal niet. Zij zien de NAVO als een bondgenootschap dat tegen Moskou is gericht. En dat is zij natuurlijk ook. Tegen wie anders? De NAVO is geen tennisclub.” Nu het Rode Leger voor afzienbare tijd geen bedreiging meer is voor Ruslands buren, de Poolse onafhankelijkheid zelden zo onomstreden is geweest, ook dankzij de bufferfunctie van Oekraïne, moet de NAVO Rusland niet in een hoek drijven door zich tot aan de Russische grenzen uit te breiden.

Rusland mag geen vetorecht op de NAVO-uitbreiding krijgen, maar evenmin mag Polen een veto over de niet-uitbreiding hebben, aldus Bolkestein. Hij waarschuwt ervoor West-Europa via de NAVO bijvoorbeeld betrokken te laten raken bij een dispuut tussen Roemenië en Oekraïne om Moldavië. Dreigementen van Turkije dat het de NAVO-uitbreiding zou blokkeren als het zelf niet lid van de Europese Unie mag worden, mogen geen rol spelen. De Unie moet Turkije niet toelaten, want haar bevolking is te groot en te arm, haar cultuur en godsdienst te verschillend terwijl de Turkse gemeenschappen in Duitsland en Nederland de migratie dan “als een magneet zouden aanwakkeren”.

Voor Oosteuropese landen ziet Bolkestein een goed alternatief voor het NAVO-lidmaatschap. Zij zouden deel uit kunnen maken van het Partnerschap voor Vrede van het bondgenootschap alsmede kunnen worden opgenomen in de Europese Unie. Maar hun toetreding tot de NAVO zou de verhouding met Rusland onnodigig verstoren en gevaren oproepen die de NAVO juist wenst te bezweren. “Niet doen”, vindt Bolkestein daarom.

Uit reacties blijkt dat het kabinet en de andere grote fracties in de Tweede Kamer Bolkesteins opvatting afwijzen. De D66'er Hoekema noemt haar “vreemd en verontrustend”, mede omdat “niemand in de NAVO vindt wat hij vindt”. Van Traa (PvdA) en De Hoop Scheffer (CDA) verwijten Bolkestein dat hij nu pas, en niet vóór de Navo haar principebesluit over uitbreiding nam, met zijn afwijzende standpunt komt. Van Traa beschouwt Bolkesteins artikel als “een intellectuele oefening”, die niets meer aan de lijn van de NAVO of de Nederlandse regering zal kunnen veranderen.

De Hoop Scheffer wil een debat met de regering nu zij op dit gebied niet meer door een van de regeringspartijen wordt gesteund. “Als we nu van mening veranderen zou dat ons in grote problemen brengen met de VS, Duitsland en de overige bondgenoten”, aldus de CDA'er.