'Staat heeft te veel te zeggen over rechters'

LEIDEN, 8 FEBR. De staat heeft te veel te zeggen over de benoeming van rechters en het beheer van de rechtspraak. Daardoor is de Nederlandse rechter, die geheel los van het bestuur tot zijn oordeel moet kunnen komen, niet onafhankelijk genoeg.

Dit betoogde de hoogleraar recht en informatica H. Franken gisteren in een rede ter gelegenheid van de dies natalis van de Leidse Universiteit. Franken bepleitte oprichting van een Raad voor de Magistratuur die de benoeming van rechters op zich zou moeten nemen. Nu gebeurt dat - zij het op voordracht van een rechterlijk college - bij Koninklijk Besluit. Franken: “Dit betekent in de praktijk een duidelijke afhankelijkheid van de minister van Justitie.” Rechters lopen volgens hem zo het risico het vertrouwen van de burger te verliezen. Ook kan de rechterlijke toetsing van bestuursbesluiten onder druk komen te staan.

Volgens Franken is de onafhankelijkheid van de rechter de laatste jaren ook fors ingeperkt doordat het bestuur de uitvoering van vonnissen moeilijker heeft gemaakt, bijvoorbeeld door gevangenisstraffen op te schorten wegens gebrek aan cellen. “Als rechterlijke vonnissen niet verder komen dan de status van papier is rechtspraak zonder zin”, aldus Franken.

De Raad voor de Magistratuur zou volgens Franken behalve voor benoemingen de verantwoordelijkheid moeten krijgen voor het budget en beheer van de zittende magistratuur. Het beheer (alle administratie en ondersteuning die nodig is om de rechtspraak zelf mogelijk te maken), ligt nu in handen van managers op de rechtbanken en hoven, die direct verantwoording schuldig zijn aan de minister van Justitie. Rechtbankpresidenten hebben formeel niets te zeggen over hun eigen organisatie.

Een werkgroep van het ministerie stelde vorig jaar voor het beheer over te laten aan nieuw te vormen bestuurscolleges aan het hoofd van elk gerecht, waarin ook de rechtbankpresident zitting zou krijgen. Dit stuitte binnen de rechterlijke macht op fel verzet, omdat de rechtbankpresident dan deels onder de minister zou komen. Minister Sorgdrager (Justitie) komt naar verwachting eind dit jaar of begin volgend jaar met een voorstel voor een nieuwe organisatie van de rechtbanken.