Spanje juicht arrestatie van leiding Baskische partij toe

MADRID, 8 FEBR. Deze week verdwenen ze een voor een, als tien kleine negertjes, de gevangenis in. De Spaanse justitie maakte een begin met het arresteren van de complete top van Herri Batasuna (HB), de “politieke arm” van de Baskische afscheidingsbeweging ETA.

Vijf leiders van HB zijn inmiddels vastgenomen, de komende dagen worden ook de arrestaties van de overige twintig leiders verwacht. De HB-top weigert massaal voor de rechter te verschijnen om uitleg te geven aan de beschuldiging dat ze een gewapende bende medewerking verlenen.

Het is voor het eerst dat de Spaanse justitie op een dergelijke schaal optreedt tegen Herri Batasuna. In menig Spaanse huiskamer klonk een tevreden applaus voor de strafrechtelijke vervolging van de officiële spreekbuis van ETA, een organisatie die met zijn aanslagen inmiddels een kleine achthonderd slachtoffers heeft gemaakt.

Volgens de betrokkenen zelf, die hun arrestatie lieten voorafgaan door persconferenties en andere zorgvuldig geregisseerde optredens, gaat het hier om niet minder dan “een kruistocht” tegen de vrijheid van meningsuiting. “Hier staat een politiek aanbod voor de rechter, een aanbod voor de constructie van het Baskische volk”, aldus de bebaarde HB-coryfee Tasio Erkizia, die voorts meende dat de “repressieve Staat” het voorzien heeft op het “democratisch alternatief” dat zijn partij voor Baskenland in de aanbieding heeft.

Niet bekend

De partijlijn van HB bestaat vooral uit chantage van tegenstanders en het verdedigen van het terreurgeweld van de ETA als “een onvermijdelijk gevolg van de onderdrukking van het Baskische volk en het recht op zelfbeschikking”. Het is niet de terrorist die de trekker overhaalt, een ontvoering pleegt, of zijn slachtoffer in brand steekt, alswel de centrale overheid in Madrid die een situatie schept waarin geweld de enige uitweg is, aldus Herri Batasuna.

Een soortgelijk commentaar liet HB horen na de moorden op de socialistische advocaat Fernando Múgica en de rechtsgeleerde Tomás y Valiente, vorig jaar tijdens de campagnes voor de landelijke verkiezingen. HB sprak het gebruikelijke excuus uit en vervolgde zijn campagne met een video, waarin gemaskerde ETA-leden uitlegden wat zoal de beweegredenen voor de acties waren geweest. Dat was voor de Spaanse justitie een stap te ver. De video werd verboden en de politieke top van HB voor de rechter gedaagd.

In zijn rol als politieke partij heeft Herri Batasuna het moeilijk. In het regio-parlement treedt de partij zelden op. De twee zetels in het landelijke parlement, de Cortes, blijven doorgaans onbezet. De partij kampte de afgelopen tien jaar met een gestadige teruggang in zijn aanhang tot de circa 15 procent waar zij nu op kan rekenen. Aanhagers van de partij bevinden zich vooral op het platteland en onder de radicale jeugd in de grote steden.

Als Baskisch-nationalistische stroming staat HB evenwel niet alleen. De Baskische partij PNV streeft eveneens naar een onafhankelijk Baskenland. De partij weigert de Spaanse grondwet te erkennen, wat hen overigens niet belemmert om de Baskische regio-regering te leiden. De partij zweert geweld af. Maar Xavier Arzalluz, de leider van de PNV, stookt regelmatig met extremistische uitspraken het nationalistische vuur op.

De PNV onderhoudt dan ook een tweeslachtige houding met de ETA. Enerzijds staan haar bewindslieden als collaborateurs met Madrid op de dodenlijst van de terreurbeweging. Anderzijds onderhouden PNV-leden nauwe contacten met ETA-leden en wordt het ETA-geweld gebagatelliseerd. “Flauwekul, een griezelfilm voor kinderen, met een paar jongens met bivakmutsen over hun hoofd”, omschreef Arzalluz de gewraakte verkiezingsvideo. De nationalistische voorman bepleitte uitgerekend deze week onderhandelingen met de ETA te beginnen. Daarmee joeg hij niet alleen de de grote landelijke democratische partijen tegen zich in het harnas, maar ook een deel van zijn eigen partij.

Hoewel Baskenland een zeer grote autonomie kent - en van de vroegere onderdrukking van de regio onder Franco al lang geen sprake meer is - blijft door de nationalistische uitingen een voedingsbodem bestaan voor het geweld van de ETA. “Iedereen vraagt zich af waar toch dat geweld vandaan komt”, zegt de in Baskenland geboren filosoof Fernando Savater. “Maar hoe kan het anders met een jeugd die dag in dag uit te horen krijgt dat zij worden onderdrukt door een vreemde mogendheid?”

Donderdag gooide een groep gemaskerde jongeren een molotov-cocktail naar het kantongerecht in het Baskische plaatsje Rentería binnen, uit wraak voor de arrestatie van de HB-top. Een secretaresse, die niet tijdig weg kon komen, raakte zwaar gewond met brandwonden.