Rietzanger krijgt naar wens een zoon of een dochter

De Seychellen rietzanger (Acrocephalus sechellensis) kan het geslacht van zijn nakomelingen aan de omstandigheden aanpassen. Of zich uiteindelijk een zoon of een dochter uit het ei worstelt, hangt af van het voedselaanbod in het territorium van de ouders en de hulp die de ouders krijgen bij het grootbrengen van hun jongen. Dat schrijven Nederlandse en Deense oecologen in Nature (6 februari).

Tot tien jaar geleden kwam de Seychellen rietzanger alleen voor op Cousin eiland (26 hectare groot) in de Indische Oceaan. De populatie telde 320 individuen. In 1988 werden 29 vogels op het naburige Aride eiland (68 hectare) uitgezet. Mede door de aanzienlijk betere voedselsituatie op dit eiland groeide de populatie daar binnen acht jaar uit tot meer dan duizend exemplaren.

Oecologen van het Zoölogisch Laboratorium van de Rijksuniversiteit Groningen begonnen de populaties op beide eilanden te volgen. Broedparen blijken erg honkvast. Hebben ze zich eenmaal ergens gevestigd, dan blijven ze daar meestal jarenlang zitten. Elk jaar broeden ze één ei uit. Het jong kan zich in zijn eerste jaar in principe al voortplanten, maar sommige individuen vestigen zich in het territorium van de ouders om hen te helpen bij het voeren van de aankomende jongen. In 88% van de gevallen is zo'n helper een vrouwtje. De ouders krijgen hulp van maximaal twee helpers, afhankelijk van het voedselaanbod in hun territorium. Zijn er veel insecten, dan zorgen de ouders ervoor dat er veel hulp is om al dat voedsel binnen te halen. Meer voeding vertaalt zich in een succesvollere voortplanting.

Het onderzoek van de Groningers, die werden geholpen door oecologen van hetNederlands Instituut voor Oecologisch Onderzoek in Heteren en van het National Environment Research Institute in het Deense Rönde, toonde een duidelijk verband tussen het voedselaanbod en het geslacht van de jongen. In voedselarme gebieden - het merendeel van Cousin eiland - brachten de broedparen voornamelijk mannelijke rietzangers voort. Van de 57 eieren was 77.2% mannelijk. Bij een middelmatig voedselaanbod hielden de geslachten elkaar in evenwicht: 55.2% mannelijk, 44.8% vrouwelijk. De eieren in voedselrijke gebieden waren in 87.5% van de gevallen vrouwelijk.

Het geslacht van het jong hield ook verband met het aantal helpers dat al in een nest aanwezig was. Een broedpaar in een voedselrijk gebied dat nog geen helpers had, bracht voornamelijk vrouwelijke eieren voort. Had een broedpaar al twee helpers, dan kwamen er voornamelijk mannelijke rietzangers uit de eieren. Bij broedparen in voedselarme gebieden zagen de onderzoekers amper helpers. Waarschijnlijk omdat de laatste een te grote aanslag zouden plegen op de schaarse voedselvoorraad. Ze zouden daarmee het voortplantingssucces van de ouders naar beneden halen.

De onderzoekers verwijderden vervolgens de helpers uit zes nesten in voedselrijke territoria. Vóór die ingreep legden alle zes de broedparen mannelijke eieren. Na de verwijdering legde één paar een mannelijk ei en vijf paar een vrouwelijk ei. De oecologen tonen zich in hun artikel verbaasd over het feit dat de Seychellen rietzanger de geslachtsverhouding zo drastisch kan veranderen. Het is volgens hen de eerste soort waarbij is waargenomen dat het toekomstige voordeel voor de ouders heeft bijgedragen tot de evolutie van deze manipulatie van de geslachtsverhouding.

    • Marcel aan de Brugh