Waterkering met ballonnen controversieel

KAMPEN, 6 FEBR. Het moet een primeur van wereldklasse worden: de bouw van een waterkering volgens het 'balg'-systeem bij Ramspol op de grens tussen Overijssel en de Noordoostpolder, vlak boven Kampen. Drie geweldige 'ballonnen' van kunststof, te vullen met lucht of water, moeten West-Overijssel bij storm vanuit het IJsselmeer beschermen tegen watervloeden.

Het waterschap IJsseldelta heeft de plannen uitgedokterd en de provincie heeft er haar officiële fiat aan gegeven in het kader van de Deltawet Grote Rivieren. Maar die 'balgstuw Ramspol' roept ook grote weerstanden op, zoals afgelopen week bleek tijdens een zitting van de Raad van State in Den Haag.

Die behandelde een reeks bezwaren tegen de kering, die tussen het Ketelmeer en het Zwarte Meer is gepland. Bewoners van de IJsselkades in Kampen zijn in opstand gekomen, omdat bij een gesloten kering het water van de IJssel zal worden opgestuwd tot een hoogte die hun natte voeten bezorgt. Op het Keteleiland noordelijk van de stad zouden boeren zelfs acuut gevaar lopen. “Hier wordt dus de één beveiligd ten koste van de ander”, zei appellant G. van Buren, directeur van een scholingsinstituut.

Hij en anderen voerden bovendien aan dat de kering, die op 155 miljoen gulden is begroot, aanmerkelijk duurder uitvalt dan het alternatief van dijkverzwaring langs onder meer het Zwarte Water, een riviertje dat van het Zwarte Meer naar Zwolle loopt en daar uitmondt in de stadsgracht. Ze beschuldigden het provinciebestuur van “gesjoemel met cijfers” en het verstrekken van onjuiste dan wel onbetrouwbare gegevens. Mogelijk is het plan ook strijdig met de landelijke beleidslijn 'Ruimte voor de rivier', die minister Jorritsma (Verkeer en Waterstaat) heeft afgekondigd na de bijna-ramp van februari 1995.

Gedeputeerde Staten van Overijssel lieten zich bij de Raad van State vertegenwoordigen door enkele ambtenaren. Een van hen, H. Geurts, beleidsmedewerker van de afdeling water, vatte het verweer van de provincie als volgt samen: “Door de aanleg van de balgstuw Ramspol kan de veiligheid in West-Overijssel snel en, vergeleken met algehele dijkversterking, met betrekkelijk weinig nadelen worden verbeterd.” De kosten van enerzijds Ramspol en anderzijds dijkverzwaring noemt hij “vergelijkbaar”.

De provincie erkent dus dat er nadelen aan de waterkering verbonden zijn en dat wordt later door een woordvoerder bevestigd. Daarbij gaat het vooral om die gevreesde opstuwing van het IJsselwater bij Kampen. “Inderdaad”, zegt woordvoerder P. Faber namens het college van GS, “als bij storm de balgen dicht gaan, kan het water hoger over de kades stromen dan nu het geval is, hoger ook dan het peil waar we in eerste instantie van uitgingen. Maar van gevaar is absoluut geen sprake, alleen van overlast.” Volgens de woordvoerder heeft ook dijkverzwaring nadelen. Een dergelijke ingreep zou de historische stadskernen van Hasselt (aan het Zwarte Water) en Zwolle geweld aandoen.

Tot de appellanten behoort ook L. Schreuder, waterstaatkundige uit Ens in de naburige Noordoostpolder. Hij is bang dat de balgstuw met bijbehorende uitkijktoren en bezoekerscentrum de landschappelijke rust ter plekke ernstig zal verstoren. Dat argument heeft extra gewicht, omdat het Zwarte Meer, oostelijk van de kering, ruim zes jaar geleden tot staatsnatuurmonument werd verheven. De 1.600 hectare grote plas staat bovendien op de nominatie voor de status van 'internationaal erkend wetland', wat vooral te maken heeft met de grote rijkdom aan vogels in en rond het meer. Er broeden hier ten minste zestig soorten, waarvan er tien op de Europese rode lijst van bedreigde of zeldzame soorten staan, onder andere roerdomp, blauwborst, rietzanger, baardmees en purperreiger. De grootste concentratie aan bijzondere avifauna bevindt zich op het Vogeleiland, sinds kort in beheer bij de Vereniging Natuurmonumenten.

Schreuder uit Ens is ook de man achter de 'alternatieve' cijferopstelling, die royaal in het voordeel van dijkverzwaring uitvalt. Volgens zijn berekening gaat de balgstuw bij Ramspol zeker vijftig miljoen meer kosten dan dijkverzwaring. “De provincie heeft de kosten langs de Overijsselse Vecht meegeteld. Ten onrechte, want de Vecht valt niet onder de Deltawet Grote Rivieren. Ze hebben daar op het provinciehuis de zaak dus gewoon zitten flessen.”

Intussen klonken bij de Raad van State ook van geheel andere zijde bezwaren tegen de balgstuw Ramspol. De schippersvereniging Schuttevaer (3.400 leden) vreest hierdoor een blokkade in het scheepvaartverkeer naar Meppel en verder naar het noorden. Ook bij een open stuw zouden er aanzienlijke stremmingen te verwachten zijn. “Redt ons daarom van dit besluit”, aldus J. de Vries, die namens Schuttevaer pleitte voor een kering met schutsluis.

Maar ook hierop had de provincie een verweer: “Rijkswaterstaat vindt de vaardiepte boven de stuwdrempel hoog genoeg en bovendien is er een omvaarroute.” Naar verwachting zal de Raad van State binnen enkele weken uitspraak doen.