Regisseur Chinese protestfilm moet anoniem blijven

Frozen is nog te zien op do 6 febr. om 19u30, vrij 7 febr. om 16u15 en za 8 febr. om 11u45

ROTTERDAM, 6 FEBR. Voorafgaand aan de eerste persvoorstelling van de Chinese film Frozen (Jidu hanleng) deed Simon Field, directeur van het International Filmfestival Rotterdam, een nadrukkelijk verzoek aan de aanwezigen om de anonimiteit van de regisseur te respecteren. Achter de schuilnaam Wu Ming ('Geen Naam') gaat immers een tot de zogenaamde 'zesde generatie' van Chinese filmmakers behorende regisseur schuil. Hun onafhankelijk opereren, buiten de staatsbedrijven om, is sinds enige tijd niet alleen officieel, maar ook in de praktijk streng verboden. Net als vorig jaar zijn collega Zhang Yuan met Sons (Ermi), wist Wu Ming de opnamen van Frozen illegaal te voltooien, het materiaal het land uit te krijgen en de montage in Nederland, met steun van het Rotterdamse festival, te volbrengen. Het verschil tussen de situatie van Zhang vorig jaar en van Wu dit jaar is dat de repressie ernstig toegenomen is.

In afwachting van de dood van machthebber Deng Xiaoping zouden de potentiële opvolgers zich stuk voor stuk extreem conservatief opstellen, om in de te verwachten machtsstrijd het leger niet van zich te vervreemden, zo redeneren kenners van de Chinese filmwereld in Rotterdam. Volgens Field zou onthulling van de identiteit van Wu Ming niet alleen zijn terugkeer onmogelijk maken, maar wellicht ook anderen in gevaar kunnen brengen.

Nu is Frozen ook een veel radicaler en pessimistischer film dan Sons. Ook in een open en democratische samenleving zou het verhaal van een jonge performancekunstenaar, die het ultieme werk aflevert door een rituele, zorgvuldig voorbereide zelfmoord, hard aankomen. We zien hoe hij om 'walging' uit te drukken een performance voor twee collega's concipieert: plakje voor plakje snijden ze van een stuk zeep af en trachten dat helemaal op te eten, tot schuimbrakens toe. Ook ensceneert hij ter voorbereiding een levende begrafenis, een zelfverbranding en een verdrinking. Tenslotte komt het element lucht aan bod: op de warmste dag van het jaar smelt hij met zijn lichaamswarmte een groot blok ijs en komt om door onderkoeling.

Net als die andere onafhankelijke Chinese films die de afgelopen jaren in Rotterdam een Tiger Award wonnen, is Frozen eerder een opmerkelijke, spraakmakende en in politiek opzicht miraculeuze dan een echt goede film. De redenen van de monomane woede van de graatdunne, verbeten kijkende kunstenaar worden nooit verklaard, maar bekend verondersteld. Wu Ming laat geen enkele relativering toe; de film stikt bijna in zijn furie. Zo'n eenzijdig, ijzig pamflet kan alleen maar onder extreme omstandigheden tot stand komen. Tegelijkertijd zou die merkwaardige achtergrond een goed zicht kunnen belemmeren op de niet-politieke waarde van de film. Zeker is dat Frozen eerder gemaakt lijkt voor de internationale festivals dan voor het Chinese publiek; in tegenstelling tot van hun vrijheid van meningsuiting beroofde filmmakers in bijvoorbeeld het Polen van Jaruzelski of in Iran, bedient Wu Ming zich van geen enkele dubbele bodem voor de goede verstaander. Mede daardoor is deze explosieve oerschreeuw filmisch minder interessant voor wie provocatie niet het hoogste goed in de filmkunst acht.