De 'laatste grote courtisane van deze eeuw' is overleden

WASHINGTON/ROTTERDAM, 6 FEBR. Het opmerkelijke leven van Pamela Harriman, de Amerikaanse ambassadeur in Frankrijk die gisteren op 76-jarige leeftijd aan een hersenbloeding is overleden, verbond Winston Churchill met Bill Clinton, Frank Sinatra met Richard Holbrooke, en de Europese jet-set van na de oorlog met de Amerikaanse politiek van de jaren tachtig en negentig. De opsomming van haar echtgenotes, minnaars en vrienden leest als een Who's who in de wereld van glamour, aristocratie, macht en 21ste-eeuwse geschiedenis.

Pamela Harriman is wel “de laatste grote courtisane van deze eeuw” genoemd, onder andere door een van haar echtgenoten. Maar hoewel ze veel heeft gedaan om voor die titel in aanmerking te komen, doet hij geen recht aan het respect dat ze ondanks haar frivole verleden ook in de laatste fase van haar leven wist af te dwingen.

De weg naar succes liep voor Pamela Digby Churchill Hayward Harriman, zoals na drie huwelijken haar volledige naam luidde, via relaties met rijke, aantrekkelijke en machtige mannen. Deze talrijke verhoudingen - in detail beschreven in society-bladen en serieuze biografieën - bepaalden haar levensloop. Maar de kroon op haar bestaan, het ambassadeursschap in Parijs, heeft ze op eigen kracht verworven, als een van de grootste fondsenwervers en vrienden van Clinton. Dankzij haar vaardigheden als “ongeëvenaard sociaal dier”, zoals biograaf Christopher Ogden haar noemde, werd ze een succesvol ambassadeur, ondanks spanningen in de Frans-Amerikaanse betrekkingen.

Voor een meisje van verarmde Engelse adel was het huwelijk de enige manier om status en rijkdom te verwerven, twee zaken waar de dochter van de elfde Baron Digby haar leven lang naar op zoek zou blijven. Toen ze negentien was trouwde ze met Randolph Churchill, de zoon van de grote Britse staatsman. Winston Churchill kon het goed met zijn schoondochter vinden, die hem aansprak met “papa”. De Tweede Wereldoorlog was de meest opwindende tijd van haar leven, zei ze later. Ze bracht veel tijd door op 10 Downing Street, soms in de schuilkelder samen met de premier en zijn vrouw. Ook woonde ze veel diners en weekeinden met wereldleiders bij.

Het huwelijk met Randolph, die deelnam aan de oorlog, mislukte. Pamela Churchill ging een reeks verhoudingen aan, onder anderen met de steenrijke Amerikaan Averell Harriman, die in Londen was als afgezant van president Roosevelt.

Pagina 5: 'Politiek dier' met een aura van glamour HARRIMAN

Zowel Roosevelt als Churchill was van de affaire op de hoogte, en beide hoopten ervan te kunnen profiteren.

Als divorcée, met een van de beroemdste achternamen ter wereld, wierp Pamela Harriman zich in het Parijse society-leven. Voor de Britse ambassade was ze door haar levenswandel persona non grata, maar dat belette haar niet opwindende tijden te beleven met Fiat-tycoon Gianni Agnelli, baron Elie de Rothschild en prins Aly Khan, de playboy-zoon van Aga Khan.

Tijdens een bezoek aan New York leerde zij de Broadway-producer Leland Hayward kennen, die onder meer South Pacific en The Sound of Music op de planken zette. Zij trouwde met hem in 1960. Dit huwelijk bracht enige rust in haar bestaan, maar ook veel nieuwe vrienden in Hollywood onder wie Frank Sinatra. Haar reputatie van losbandigheid zou ze nooit meer helemaal kwijtraken, maar tegelijk zou ze ook altijd omgeven blijven door een aura van glamour.

Toen Hayward in 1971 overleed trouwde Pamela met haar oude, Londense liefde, Averell Harriman. De bruidegom was inmiddels 79 jaar, weduwnaar en de grand old man van de Amerikaanse diplomatie. De bruid, die 28 jaar jonger was, nam voor het huwelijk de Amerikaanse nationaliteit aan. Vanuit hun grote huis in Georgetown, de sjieke buurt van Washington, maakte Pamela haar entree in de mannenwereld bij uitstek: de Amerikaanse politiek. Samen organiseerden ze diners en recepties voor Democratische politici. Ze zamelden geld voor hen in en droegen ook uit eigen zak bij aan hun campagnes. Toen Ronald Reagan in 1980 tot verbijstering van de Democraten het Witte Huis betrok, werd Huize Harriman een soort informeel hoofdkwartier voor de oppositie. Met herinneringen aan Churchill stak Pamela Harriman de gedemoraliseerde Democraten als een van de eersten een hart onder de riem.

Na Harrimans dood, in 1986, zette Pamela haar politieke missie met extra inzet voort. Haar woning fungeerde als politieke salon voor de top van de Democratische partij: intellectuelen, geldschieters, leiders en kandidaat-leiders debatteerden er over wapenbeheersing, de economie of een verkiezingsstrategie. Haar politieke comité stond bekend als “Pam-Pac”.

Zij steunde jonge presidentskandidaten als Al Gore in 1988 en na enige aarzeling Bill Clinton, wiens carrière ze al sinds 1980 steunde, in 1992. De overwinning van Clinton was ook voor haar een triomf - niet alleen omdat ze zo'n twaalf miljoen dollar voor de Democraten had opgehaald, maar vooral ook omdat ze zo'n grote rol had gespeeld bij het herstel van hun zelfvertrouwen in de Reagan-jaren. “Plotseling was daar Pamela, erg kalm, erg sterk, die zei: Kom op, laten we deze partij weer bijeenbrengen”, herinnert een Amerikaanse senator zich. En dat gebeurde.

De nieuwe president beloonde haar met een baan die ze fel begeerde: als ambassadeur kon ze terugkeren naar Parijs, en deze keer in een positie die groot aanzien met zich meebracht. In haar residentie, gedecoreerd met haar schilderijen van Picasso, Matisse en Renoir, ontving ze de Franse beau monde.

Een groot denker op het gebied van de buitenlandse politiek was ze niet, en evenmin een ervaren of subtiel diplomaat. Maar als ambassadeur is ze over het algemeen toch geprezen om haar effectieve optreden. Zelfs haar zeer kritische biograaf Sally Bedell Smith (auteur van Reflected Glory) erkent dat ze de Frans-Amerikaanse betrekkingen heeft verbeterd.

“Ik ben een politiek dier. Ik hou van politiek. Ik ben geïnteresseerd in de politiek van mijn land en in die van anderen”, zei Harriman vorig jaar november. Onder haar ambassadeurschap zijn lastige problemen in de Frans-Amerikaanse relatie (CIA-agenten die op spionage betrapt werden, botsingen op handelsgebied en de alom veroordeelde Franse kernproeven) over het algemeen bevredigend opgelost. Bosnië, het Midden-Oosten en de hervorming van de NAVO waren andere splijtzwammen. De Franse eis dat de VS hun zuidelijk NAVO-commando aan een Europeaan overdragen, heeft Harriman tot haar eigen onvrede niet kunnen wegnemen.

Maar dat deed aan het respect voor de “ijzeren vrouw in de zijden jurk', zoals biograaf Ogden noteerde, niets af. Oud-Bosnië-gezant en onderminister Richard Holbrooke, die al 25 jaar met haar bevriend is, prees haar diplomatieke werk gisteren uitbundig: “Als zij op de ambassade iemand ontving dan zaten bij wijze van spreken Churchill, Roosevelt en Harriman ook in de kamer.” President Clinton prees haar gisteren als “een van de meest bijzondere en begaafdste mensen die ik ooit heb ontmoet”.

De begrafenis van Pamela Harriman, volgende week in de Verenigde Staten, brengt een bizarre gebeurtenis in herinnering die tekenend was voor haar karakter. Op de begrafenis van Averell Harriman, in 1986, kwamen allerlei vooraanstaande politici afscheid nemen van de gestorven diplomaat. Een lange stoet van prominenten, van Henry Kissinger tot Cyrus Vance en Walter Mondale, trok langs de kist die naast het open graf stond waarin ook al Harrimans eerste vrouw begraven was. Pas weken na de begrafenis kwam The Washington Post erachter dat Harriman helemaal niet begraven was. Toen alle gasten waren vertrokken, had Pamela de kist “op ijs laten zetten', om haar echtgenoot op een later moment elders te kunnen begraven, op een plek waar ook ruimte voor haar was.