Protest tegen islamisering; Tanks in wijk van Ankara: signaal leger

ANKARA, 5 FEBR. In een deelgemeente van de Turkse hoofdstad Ankara waar het moslim-fundamentalisme sterk in opkomst is, zijn gisteren tanks in de straten verschenen. De indruk is dat het leger zo waarschuwde dat het seculiere karakter van Turkije onaangetast moet blijven.

De legerstaf zelf stelde dat “een zesmaandelijkse routine-oefening toevallig door Sincan leidde”.

De bevolking van de deelgemeente Sincan, grotendeels aanhangers van de fundamentalistische Welvaartspartij, verkeerde korte tijd in de veronderstelling dat het Turkse leger voor de vierde keer sinds 1960 een staatsgreep had gepleegd. In de Turkse pers wordt al wekenlang gespeculeerd over de mogelijkheid van een militaire coup als de politiek er niet in zou slagen de sluipende islamisering van het land tot een halt te brengen.

De seculiere meerderheid in Turkije, waarvan het leger vanouds het symbool is, maakt zich steeds grotere zorgen over de richting die het land onder leiding van de coalitieregering van de Welvaartspartij van Necmettin Erbakan en de conservatieve Partij van het Juiste Pad (DYP) van Tansu Çiller inslaat. Na het aantreden van de coalitie, midden vorig jaar, waardoor de politieke islam voor het eerst in de ruim 70-jarige geschiedenis van de republiek aan de macht kwam, toonde de Welvaartspartij een gematigd gezicht. In het regeringsprotocol wordt gesproken van “het democratische, seculiere en sociale karakter van de Turkse republiek”, als de grondslag van het regeringsbeleid.

In de afgelopen weken, gedurende de islamitische vastenmaand Ramadan (die nog tot eind deze week duurt), kwam premier Erbakan plotseling met vergaande eisen zoals het toestaan van de islamitische hoofddoek onder vrouwelijke ambtenaren en op universiteiten en de bouw van nieuwe moskeeën in de moderne stadscentra van Istanbul en Ankara. Het seculiere deel van de Turkse bevolking ziet dit als een eerste stap op weg naar een islamitisch bewind.

Die indruk werd het afgelopen weekeinde nog versterkt tijdens een 'Jeruzalem-avond' in Sincan, mede georganiseerd door de plaatselijke burgemeester van de Welvaartspartij, waarbij openlijk steun werd beleden voor de Arabische fundamentalistische organisaties Hezbollah en Hamas. De bijeenkomst, waarop ook de Iraanse Islamitische Revolutie werd herdacht, werd bijgewoond door de Iraanse ambassadeur in Turkije, Ali Reza Bagheri. Deze zei zich te verheugen over het feit dat Turkije steeds islamitischer wordt, en kondigde “de overwinning van de islam in de hele wereld” aan.

Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken riep de Iraanse gezant maandag op het matje en gaf hem te verstaan dat zijn “provocerende opmerkingen ongepast zijn”. Volgens de sociaal-democraat Bülent Ecevit, van de Democratische Linkse Partij (DSP), moet Bagheri worden uitgewezen. Tegen de burgemeester van Sincan, Bekir Yildiz, loopt inmiddels een gerechtelijk onderzoek en hij is voorlopig van zijn post ontheven.

De Republikeinse Volkspartij (CHP), opgericht door de Turkse hervormer Atatürk, protesteerde maandag in Sincan tegen de groeiende invloed van de politieke islam in Turkije. Na afloop werd een televisie-verslaggeefster door een moslim-activist in elkaar geslagen. De beelden van de vechtpartij werden breed uitgemeten op de Turkse televisiekanalen.

De ontwikkelingen in de afgelopen dagen versterken volgens politieke waarnemers de groeiende polarisatie in Turkije tussen degenen die het wereldlijke karakter wensen te behouden en degenen die de islam een grotere rol wensen te geven in het openbare leven. Het militaire machtsvertoon van gisteren in Sincan wordt opgevat als een waarschuwing aan het adres van de Welvaartspartij dat de manoeuvreerruimte van de politieke islam beperkt is. Een militaire coup wordt vooralsnog uitgesloten geacht. Generaal Ismail Karadayi, de chef van de generale staf, zou juist vinden dat de politiek nu eindelijk zelf eens voor democratische oplossingen moet zorgen in plaats van de verantwoordelijkheid voor het land opnieuw bij het leger neer te leggen. Hij kampt evenwel met een groeiend ongenoegen in de lagere militaire gelederen wat betreft oprukkend moslim-fundamentalisme in Turkije.

Partijleider Çiller van de DYP maakte gisteren duidelijk dat ze voorlopig de coalitieregering wil voortzetten. In oppositionele kringen wordt echter al druk gespeculeerd over de val op korte termijn van de huidige regering en mogelijke nieuwe coalitieformules.