Italië schrikt van verveelde 'videoten'

ROME, 5 FEBR. “Dit is bedoeld voor jullie, smeerlappen, beesten zonder hart. Mijn haat, mijn woede, mijn verdriet zit al in ieder van jullie.

Vanaf het moment dat jullie 's ochtends wakker worden zal ik je niet met rust laten. Ik zal jullie gek laten worden zoals jullie ons gek hebben laten worden.” Met vochtige ogen kijkt Maria Rosa Berdini de camera in. Haar korte haar zit in de war door de vele keren dat ze heeft geprobeerd de pijn weg te wrijven. Maar ze bijt zich door haar verdriet heen. Ze heeft een missie: degenen die haar zuster hebben vermoord opjagen uit hun hol. “Ik vervloek jullie nu en voor altijd.”

Maria Letizia Berdini werd vlak na kerstmis gedood toen vanaf een viaduct een steen ter grootte van een bowlingbal door de voorruit van een auto werd gegooid. Niemand had iets gezien, niemand had iets gehoord.

Haar zuster wilde wraak. Om de daders op te sporen overwoog ze tipgeld uit te loven, maar het bleek niet nodig. Stukje bij beetje heeft de justitie van het Noorditaliaanse stadje Tortona de zaak ontrafeld, het stilzwijgen doorbroken. Vorige week dinsdag werden de laatste drie leden van een groep, tien man en een vrouw, gearresteerd.

De moord op Maria Letizia Berdini is een soort feuilleton geworden dat het land wekenlang in zijn greep heeft gehad. De meeste Italianen kennen inmiddels de hoofdrolspelers in deze groep van elf bij hun bijnaam: de sergeant, de professor, de cynicus, de zwakkeling. Uit het onderzoek komt een onthutsend beeld naar voren van verveling, zinloosheid en leegte. Iedere zaterdagavond, maanden achter elkaar, gaat de groep naar een afgelegen viaduct over de autostrada om stenen te gooien. Sommigen staan op de uitkijk, anderen gooien stenen naar beneden, van de voor- en achterkant van het viaduct. Soms staan de gooiers met hun rug naar de weg toe, om het moeilijker te maken. “Bingo!”, roepen ze, als het raak is.

Op de bewuste avond staan ze er weer, in het donker. Maria Letizia Berdini en haar man zijn in hun mercedes op weg naar Parijs, om daar nieuwjaar te vieren. De auto voor hen wordt geraakt en maakt een rare beweging. De mercedes remt af en wordt daardoor een makkelijker doelwit. “In de roos”, roept een van de mannen wanneer hij zijn steen door de voorruit ziet vliegen. Hij maakt een dansje op het viaduct. Een paar meter verder op de vluchtstrook overlijdt Maria Letizia, in het gezicht getroffen door een steen van bijna drie kilo.

Wanneer de enige vrouw in de bende tijdens haar ondervraging de foto uit het mortuarium voor ogen krijgt, breekt haar weerstand en begint ze als eerste te praten. Hele pagina's zijn er sindsdien volgeschreven over de groep 'videoten', zoals de groep is gedoopt. Buiten de zaterdagen troffen ze elkaar in een van de bars van het dorp. Daar staat een videospel waarin je poppetjes moet raken. 'Hit' staat op de knop, en als je het goed doet, zegt het apparaat 'Bingo'. Een van de stenengooiers was een kampioen op dit videospel. Officier van justitie Aldo Cuva constateerde dat de verdachten door een overdosis aan tv en videospelletjes geen verschil meer kunnen maken tussen fictie, spel en werkelijkheid. Het onderscheid tussen virtueel en reëel is weggevallen. De verdachten zwalken stuurloos door het leven, zei Cuva na de afsluiting van het onderzoek. “Ik heb de leegte gevonden, het niets. Het zijn leeghoofden, zoals niemand van u zich kan voorstellen.”

Italië worstelt met het probleem van de stenengooiers. Op verschillende plaatsen hebben de videoten uit Tortona navolging gevonden. Sommige viaducten zullen worden bewaakt met tv-camera's. “Zijn dit onze kinderen?” vroeg Eugenio Scalfari, oud-hoofdredacteur van La Repubblica, zich woensdag af in zijn krant. “Wat voor fouten, wat voor omissies hebben we begaan dat het legaat van de generatie die op het punt staat het toneel te verlaten, zo wanhopig armzalig is?” Het was de opmaat voor een debat over verdwijnende waarden in een van oudsher religieuze samenleving, over de leegte van een wereld die bestaat uit bar, videospel, supermarkt en tv. De filosoof Gianni Vattimo zei dat een gevangenisstraf voor de stenengooiers weinig zin heeft. Hij pleitte voor “een publieke schandpaal, misschien met wat goede zweepslagen, ten overstaan van alle mensen van het dorp.” Misschien krijgen ze zo “een gevoel van schaamte dat het begin kan zijn van een gedachte, van een actief gevoel binnen de leegte van hun hoofden”.