Kleine burgeroorlog om een tippelzone

Het formeel aanwijzen van een gebied als tippelzone heeft in Heerlen tot een ware volksopstand geleid. Burgerwachten verjagen hoeren en klanten.

HEERLEN, 4 FEBR. De omgeving van de zilverzandgroeve aan de rand van de Brunssumerheide stond al langer bekend als een plek waar niet alleen van de natuur werd genoten. Er werd ook vluchtiger genoten van handelingen die doorgaans enige intimiteit vereisen. Iedereen wist het, niemand maakte zich er echt druk over.

Maar nu de gemeente Heerlen daar voor drieënhalve ton een officiële tippelzone heeft laten aanleggen langs een afgelegen weg die alleen werd gebruikt door vrachtauto's, is er een kleine burgeroorlog in de stad uitgebroken. Buurtbewoners uit de wijken Palemig en Heksenberg houden al vijf weken permanent de wacht om iedereen die eruit ziet als prostituee of hoerenloper op een zó onvriendelijke manier weg te sturen dat zij er niet meer over peinzen nog ooit een voet in hun buurt te zetten.

De gemeenteraad, die ruim twee jaar geleden ten einde raad tot de aanleg besloot om paal en perk te stellen aan de overlast van de heroïneprostituees en hun klanten in de buurt van de binnenstad, wordt verscheurd door wijkbelangen en het algemeen belang. Tijdens een extra debat vorige week vlogen de raadsleden elkaar bijna letterlijk naar de keel. Een raadslid van coalitiepartij GroenLinks waarschuwde de collega's uit de oppositie: als er binnenkort een aan heroïne verslaafde vrouw dood in een beek zou worden gevonden zou de oppositie daar medeverantwoordelijk voor zijn; die wil immers niet meewerken aan verbetering van de veiligheid van de prostituees. De spreker wist dat de verslaafde dochter van een lid van de oppositionele Stadspartij Heerlen-Noord onlangs dood in een beek was gevonden. Na vijf uur bekvechten besloot de raad met achttien tegen zeventien stemmen een motie te verwerpen waarin gevraagd werd om onmiddellijke sluiting van de tippelzone. Maar desondanks blijven de burgers van Palemig en Heksenberg de zone onverzettelijk afschermen.

“We staan machteloos”, zegt burgemeester J. Pleumeekers. Zelfs het ultieme middel van een openbare-ordebevel moest hij op het laatste moment laten schieten, toen bleek dat er dan echte gevechten op de heide zouden uitbreken. “We hebben in twee jaar tijd twintig locaties vergeleken en deze als de minst slechte gekozen. Op zich hebben we een legitiem besluit genomen dat door de rechter diverse keren is getoetst, maar de uitvoering wordt massaal geblokkeerd door burgers. Hun belang om kenbaar te maken dat ze het er niet mee eens zijn, is ook een belangrijk gegeven. Er zijn wel enkele gevaarlijke sabotage-acties geweest, maar over het algemeen verloopt het protest heel vreedzaam. Een noodmaatregel had een escalatie van geweld kunnen uitlokken. Dat willen we dus niet. Nu kan ik alleen optimistisch blijven en hopen dat ik toch op enig moment met die mensen aan tafel kan zitten om op zijn minst te bereiken dat we desnoods met extra maatregelen, nóg meer politie en nóg meer verlichting, een paar maanden de zaak aanzien. Wij zijn ervan overtuigd dat overlast is uitgesloten, maar zij willen dat niet eens proberen. De buurt wil alleen praten als wij toezeggen dat de tippelzone gesloten wordt. Maar dat kúnnen we niet eens toezeggen omdat we dan, hoe vreemd dat ook klinkt, het grondwettelijk recht op arbeid, dat ook prostituees hebben, niet meer garanderen. Dat betekent dus dat de zaak op dit moment onoplosbaar is.”

De burgemeester, die de afgelopen weken enkele minder prettige brieven en niet nader aangeduide voorwerpen in zijn brievenbus heeft gevonden, verzet zich tegen het beeld dat hij de belangen van de buurtbewoners opoffert aan de belangen van zeventig prostituees en een paar honderd hoerenlopers die weten hoe ze bij een heroïneprostituee tot het uiterste kunnen gaan. Volgens Pleumeekers zitten er twee kanten aan het probleem: “Aan de voorkant proberen we via de verslavingszorg te voorkomen dat deze vrouwen in de prostitutie blijven of daarin terechtkomen. Enkele maanden geleden hebben we bijvoorbeeld een Intramuraal Motivationeel Centrum geopend waar vrouwen worden opgenomen om af te kicken en waar ze leren weer een normaal leven te leiden. Daar doen nu al zeven meisjes aan mee. Voor mij is dat een bewijs te meer dat de meeste vrouwen niet voor dit bestaan hebben gekozen. Van degenen die aan drugs verslaafd raken is dit de allerzwakste groep. Maar moet je dan aan de andere kant toekijken als de meisjes die niet meedoen als opgejaagd wild op de meest onveilige plaatsen die activiteit ontwikkelen die ze nodig hebben om in hun behoefte aan drugs te kunnen voorzien? Of moet je alles in het werk stellen om dat op een beheersbare wijze te laten gebeuren? Voor mij is de aanleg van de tippelzone een kwestie van overlastbeperking, van regelgeving, van duidelijkheid en - hoe tegenstrijdig dat ook klinkt - van humaniteit. Je kunt doen alsof het probleem niet bestaat en het in de illegaliteit laten plaatsvinden, of op menselijke wijze laten gebeuren wat tóch zal gebeuren.”

Als een van de eerste en als een van de meest door de drusgproblematiek geplaagde burgemeesters in Nederland heeft de CDA'er Pleumeekers gepleit voor gratis verstrekking van heroïne aan verslaafden. Als hij zijn zin had gekregen, zou hij het probleem dan op een meer elegante manier hebben kunnen oplossen? “Het is een illusie te denken dat je het probleem aan de voorkant zomaar even oplost. Ik vind wel dat we meer mogelijkheden moeten krijgen. Als er een experiment met medische verstrekking van heroïne werd toegestaan, zou dat in deze groep geweldige resultaten kunnen hebben. We houden goed bij wat er in Zürich op dat gebied gebeurt. De resultaten daar zijn zeer veelbelovend. Op zich zou dat een grote winst betekenen, maar dat neemt niet weg dat je daar geen definitieve oplossing van kunt verwachten. Het zit in de samenleving. De maatschappij veroorzaakt de situatie waarin die vrouwen terechtkomen. Dat zit nu eenmaal heel diep.”