Indonesië loopt weg als EU over Timor begint

SINGAPORE, 4 FEBR. Indonesië heeft de Europese Unie gedreigd volgende week weg te lopen uit de Euro-Aziatische ontmoeting in Singapore indien Portugal de toestand in Oost-Timor ter sprake brengt.

Dit werd gisteren duidelijk op een persbijeenkomst van het Singaporese ministerie van Buitenlandse Zaken. Op 13 en 14 februari zit Singapore, samen met EU-voorzitter Nederland, de vergadering voor van de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU en de Associatie van Zuidoostaziatische landen (ASEAN). Op 15 februari wordt het gezelschap uitgebreid met de ministers van Buitenlandse Zaken van Japan, China en Zuid-Korea in verband met de eerste ministeriële Azië-Europa ontmoeting (ASEM).

Ingewijden meldden dat vertegenwoordigers van ASEAN en EU op dit moment harde onderhandelingen voeren over de inhoud van de ontwerp-slotverklaring op basis waarvan de ministers volgende week hun besprekingen zullen voeren. De Singaporese organisatoren wezen gisteren op Oost-Timor en Birma als gevoelige onderwerpen waarover “enige moeilijkheden” zouden kunnen ontstaan.

Indonesië heeft gastheer Singapore duidelijk gemaakt dat het absoluut niet wil dat tijdens de tweedaagse bijeenkomst over Oost-Timor wordt gesproken. Het land houdt met die houding vast aan afspraken die 30 november vorig jaar op de laatste ASEAN-bijeenkomst van regeringsleiders in Jakarta zijn gemaakt. In de slotverklaring van die top staat onder meer dat de Indonesische delegatie in toekomstige vergaderingen met de EU zal opstappen wanneer Oost-Timor wordt aangeroerd.

Indonesië viel in 1975 de voormalige Portugese kolonie binnen en annexeerde Oost-Timor een jaar later. De annexatie is nooit erkend door de Verenigde Naties. Portugal en andere Europese landen hebben herhaaldelijk gewezen op de situatie rond de rechten van de mens in Oost-Timor. De regering van de Indonesische president Soeharto beschouwt de kwestie-Oost-Timor als een bilaterale zaak tussen Indonesië en Portugal, die alleen in de vergadering van de VN kan worden besproken. De andere zes ASEAN-lidstaten - Brunei, de Filippijnen, Maleisië, Thailand, Singapore en Vietnam - steunen Indonesië.

Ook Birma is een heikel punt in de discussie tussen de Aziaten en de Europeanen. ASEAN heeft eind vorig jaar besloten Birma later dit jaar op te nemen als volwaardig lid, samen met Cambodja en Laos. In de EU en de Verenigde Staten bestaat veel kritiek op het militaire bewind in Birma. Het Westen wil de Birmese leiders via een economische boycot en politieke isolatie dwingen tot democratische veranderingen. ASEAN houdt echter vast aan haar strategie van 'constructieve betrokkenheid' met landen in de regio. Maar in tegenstelling tot de kwestie-Oost-Timor is ASEAN wel bereid volgende week de kwestie-Birma met de EU te bespreken.

Ondanks de gevoeligheden rond Oost-Timor en Birma verwacht gastheer Singapore dat de ontmoeting volgende week niet zal worden gedomineerd door deze onderwerpen. “Er zijn goede aanwijzingen dat er een inhoudsvolle, toekomst-gerichte en actie-georiënteerde slotverklaring zal voortkomen uit deze vergadering”, aldus de Singaporese ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren. Portugals herhaalde oproep om aandacht voor de situatie in Oost-Timor heeft inmiddels wel gezorgd voor vertraging in economische samenwerkingsplannen tussen ASEAN en de EU. Maar volgens diplomaten van Aziatische en Europese zijde heeft de relatie tussen ASEAN en EU verder tot nu toe geen schade ondervonden van de kwestie-Oost-Timor.

    • Max Christern