Niet Nix ziet niks in CDA-jongeren

De CDA-jongeren hielden zaterdag een landelijke discussiedag. Twee Niet Nixers uit de PvdA deden mee en zochten naar overeenkomsten en verschillen.

AMSTERDAM, 3 FEBR. Ze zijn naar de CDA-bijeenkomst gekomen met het idee dat er misschien samen te werken valt. Hun doelstellingen lijken immers behoorlijk op elkaar. Net als de Niet Nixers van de PvdA, staan de driehonderd CDA-'jongeren' (varierend van 5 tot 65 jaar) die zaterdag in Amsterdam bijeen zijn, zeer kritisch tegenover hun partij. Tamelijk los van hun eigen partij streven ze naar vernieuwing van de politieke cultuur en organisatie.

Maar nadat de twee PvdA-jongeren Jan Vos (24) en Tino Wallaart (23) zaterdag enkele sessies over gezin, maatschappelijke cohesie en andere CDA-onderwerpen hebben bezocht, komen ze snel van hun samenwerkinggedachten terug. Tijdens de sessie over het gezin verzucht Wallaart: “Daarom ben ik PvdA'er. Ik snap helemaal niets van dit soort discussies.”

Op uitnodiging van NRC Handelsblad woonden de twee 'coördinators jongerenprojecten' van de PvdA de CDA-bijeenkomst bij. Beiden schreven mee aan het inmiddels veel besproken pamflet dat onder de titel Niet Nix, Ideeën voor de Partij van de Arbeid eind vorig jaar verscheen. Hun pamflet en de initiatieven in CDA-kring, roepen de vraag op welke van de twee stromingen - de sociaal-democratie of christen-democratie - de jeugd en dus de toekomst heeft. Hoe verhouden de ideeën van de jonge PvdA'ers en CDA'ers zich tot die van de mainstream van de partij? Streven ze naar macht binnen hun eigen partij, of slechts naar invloed in het publieke debat?

De dertigjarige CDA-wethouder in Groningen René Paas wil best over deze vragen met de Niet Nixers praten. Wel wil hij in een besloten overlegje vooraf even zien wat voor vlees hij in de kuip heeft met de twee PvdA-bezoekers. Wat geïrriteerd lopen Vos en Wallaard met Paas mee naar een kamertje, ergens in het universiteitscomplex aan de Oudemanhuispoort. “Het Torentjes-overleg is beëindigd”, roept Vos raillerend na het onderonsje.

De CDA-manifestatie begint zoals een aantal partijcongressen van het CDA in het tijdperk-Brinkman aanving: met dreunende muziek, lichtflitsen en andere ruimtelijke effecten. Even later beschrijft dagvoorzitter Ad Koppejan de doelen van de dag: vernieuwing van de partijcultuur en -communicatie door scherp politiek debat (“Wie niet kiest, verliest”) en de verkiezing van een alternatieve kandidatenlijst voor de Tweede-Kamerfractie. Het stemmen op de alternatieve lijst gebeurt elektronisch met behulp van een chip-knip, gesponsord door de Rabo-bank van CDA-coryfee Wijffels.

Niet Nixer Jan Vos zit ijverig mee te schrijven tijdens de toespraak van Koppejan. Tijdens de lunchpauze, in een gesprek met de CDA-bestuurder René Paas en CDA-lid Froukje de Jong, opent hij meteen de aanval. “Van die vernieuwing van de cultuur en communicatie waar Koppejan het over had, heb ik weinig gemerkt. Jullie sessies zijn heel traditioneel opgezet, met inleiders en vragenstellers. Volgens mij zijn jullie veel te veel gericht op macht. Uiteindelijk zijn jullie niets anders dan een lobby-club om jullie eigen mensen in de Tweede Kamer te krijgen.” Vos vreest dat deze aanpak, die hem aan Nieuw Links van dertig jaar geleden bij zijn eigen partij doet denken, onherroepelijk leidt tot een machtsstrijd in het CDA. Die gaat ten koste van de aandacht voor de ideeën van de nieuwkomers. “Daarom streven wij niet naar een generatiewisseling in de PvdA.”

René Paas reageert: “Die generatiewisseling hebben jullie al gedeeltelijk gehad, namelijk in 1994 (toen Rottenberg een flink aantal nieuwe namen op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer heeft gezet, red.) Bij ons moet de generatiewisseling nog komen. Onze grote jongerenconferentie van verleden jaar in Nijmegen werd verdacht veel toegejuicht als 'leuk initiatief'. Alsof het daarbij moest blijven. We wilden onze beweging daarom nu meer tanden geven. Daarom hebben we ervoor gekozen om vandaag personele vernieuwing ter discussie te stellen. Je kunt wel praten over een andere cultuur en nieuwe ideeën, maar uiteindelijk kan dat niet zonder personele consequenties blijven.”

Jonge CDA'ers zoals Paas zijn niet alleen meer geïnteresseerd in personele vernieuwing van hun partij dan de Niet Nixers, hun ideeën staan dichter bij het courante gedachtengoed van de christen-democratie dan het pamflet van de Niet Nixers bij de PvdA-uitgangspunten. In het stuk Confrontatie met de toekomst, dat de CDA'ers wellicht als pamflet gaan uitgeven, wemelt het van christelijk-sociale noties van zorg en solidariteit. Fractieleider Heerma kan ze zonder problemen in de mond nemen. De Niet Nixers, onder wie veel studenten en ex-studenten, zetten zich in hun stuk juist regelmatig af tegen het gedachtegoed van de PvdA. Zij bepleiten niet alleen maar aandacht voor werk, maar een radicale keuze voor het milieu en investeringen in een kennis-infrastructuur.

“Ik geloof echt in de uitgangspunten van het CDA. Daar is helemaal niets mis mee”, zegt Froukje de Jong. “Ik ben bijvoorbeeld ontzettend blij dat we normaal over gezinsbeleid kunnen praten, zonder dat we onszelf steeds moeten verontschuldigen.” De twee Niet Nixers kijken elkaar ongelovig aan. Het onderwerp 'gezin' is hun vreemd, maar ook de redeneertrant van De Jong. Ze beschouwen partij-uitgangspunten vooral als dogma's, als ballast, en zien om die reden niets in een nieuw beginselprogramma voor hun partij. Wallaart: “Dat is gestold gedachtegoed, een blok aan je been.”

Zijn ideaal is een partij, of liever een organisatie die aan de hand van enkele basis-noties “waar je elke sociaal-democraat voor kan wakker maken, zoals spreiding van macht, kennis en inkomen”, een “dynamisch debat met de samenleving aangaat”. Vos vult aan: “Dat mis ik hier bij het CDA: jullie initiatief gaat volgens mij totaal langs de samenleving heen. Wat hier rondloopt, loopt volgens mij al heel lang rond bij het CDA. De essentie van ons initiatief is nou juist dat we mensen die niet geinteresseerd zijn in politiek bij het politieke debat willen betrekken.”

De CDA'er Paas is er echter van overtuigd dat beginselpartijen zoals het CDA een toekomst hebben en houden. “Jullie van Niet Nix zijn me te dynamisch. Zodra we het beginselprogramma door de plee trekken, houdt het voor mij heel snel op. Een partij die niet meer is dan een reeks wisselende contacten, verliest haar karakter. Ik wil mensen die gepokt en gemazeld zijn in het gedachtegoed van de christen-democratie - en haar beginselen op een aantrekkelijke manier kunnen uitdragen in het publieke debat. Als Niet Nix de sociaal-democatie van de toekomst vormt, dan is jullie liefdesverklaring aan de PvdA eerder een doodskus.”

Ondanks alle opgewonden verdeeldheid, hebben beide groepen het idee dat ze iets van elkaar kunnen leren, zo blijkt. “Het voordeel van een cultuur van elkaar op de bek slaan zoals bij de PvdA, is dat je scherp blijft”, zegt Froukje de Jong. Paas meent: “Wij hebben een cultuur van doodknuffelen. Daar moeten we van af.” Het brengt Wallaart tot de reactie: “Als het maar geen cultuur van doodslaan wordt, want daar hebben wij veel last van gehad. PvdA'ers zijn geen aardige mensen. CDA'ers zijn veel aardiger.”

    • Kees Versteegh
    • Peter de Bruijn