Negentien universiteiten is te veel

De Katholieke Theologische Universiteit te Utrecht (KTU) is op een treurige manier in het nieuws van 21 januari gekomen. Om het pauselijk zegel niet te verspelen loochent zij officieel het bestaan van het homodispuut Sint Sebastiaan en van het Lesbische theologisch gezelschap Sappho.

Voor de lezer die niet wist van het bestaan van de academische instelling KTU voegt de redacteur aan het bericht van 21 januari behulpzaam toe dat het hier een zogeheten 'aangewezen instelling' betreft die niet wordt bekostigd door de overheid, maar waarvan de studenten wel studiefinanciering en officiële titels krijgen.

KTU en Rijksuniversiteit Utrecht zijn niet de enige instellingen van academisch onderwijs in de Domstad. Er is ook nog de Universiteit voor Humanistiek gevestigd. Ik was vast niet de enige die afgelopen augustus naar een congres over Europese Studiën in Utrecht toog in de veronderstelling dat het door de enige echte universiteit ter plaatse was georganiseerd. Pas de congresmap onthulde de waarheid dat het de kweekschool voor humanistische zielzorgers was die 1.100 mensen naar Utrecht had gelokt om daar de referaten te horen over Europese denkbeelden. Ook de wijnwetgeving in Zuid-Afrika bleek daartoe te behoren.

In de openingszitting klaagde professor Harry Kunneman, auteur van de cultuuranalyse Van theemutscultuur naar walkman-ego, over het onbegrip van de officiële academische wereld. In hun verongelijktheid doen de Calimero's onder de Nederlandse universiteiten van alles om het land op hun bestaan attent te maken. Zo verleende de University of Nijenrode onlangs een eredoctoraat aan Bill Gates van Microsoft. Ja, ook die jeugdherberg aan de Vecht mag titels verlenen. In de jaren zestig was de sfeer daar op onze Gouden Eeuw geënt. Het bestuur van het studentencorps noemde zich de Heren Zeven naar het bestuur van onze roemruchte compagnieën. Nu is het al Amerikaanse business wat de klok slaat. Regelmatig zien wij op de advertentiepagina's gesponsorde foto's van zakenlieden die voor het idyllische slot poseren in heksenjurken met kachelpijpen op het hoofd omdat zij zich voortaan Meester in Zakendoen mogen noemen.

Wat heet nog universiteit? Mijn hoon geldt niet de instellingen die zich overdrachtelijk bedienen van het predikaat, zoals de Volksuniversiteit, de Universiteit voor Zelfstudie of de Baghwan universiteit in - of all places - Vlodrop. Nee, het gaat om instellingen die zich met de Hoger-onderwijswet in de hand een universiteit mogen noemen. Is het nostalgisch om terug te kijken naar de tijd toen een universiteit een Studium Generale was en minstens uit drie faculteiten moest bestaan? Mij klinkt Landbouw- of Technische Universiteit nog steeds als een vloek in de oren; 'theologische universiteit' is helemaal een blasfemie. Juist die tieren in dit domineesland welig. Apeldoorn gaat er prat op academiestad te zijn sinds de Theologische Universiteit van de Christelijke Gereformeerde Kerken er is gevestigd. Het academische Rome van Nederland is echter Kampen. In dit schattige stadje liggen op een bijbelworp afstand de Theologische Universiteit van de Gereformeerde Kerken en de Theologische Universiteit van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt.

“Kennst du das Land wo die Unis blühen?” Het is Nederland waar maar liefst negentien universiteiten welig tieren. Dit verbijsterende getal was het resultaat van enig geturf door de afdeling pers en voorlichting van de Nijmeegse universiteit. En nog is de proliferatie niet ten einde. De HBO-Raad heeft zich verontrust getoond over de misverstanden die 'hogeschool' in het buitenland wekt. Instellingen voor Hoger Broepsonderwijs willen zich, althans in den vreemde, 'university of professional education' noemen. De hogescholen laboreren aan dezelfde ijdelheid als de staatssecretarissen die zich in het buitenland minister willen mogen noemen, “alleen maar om misverstanden te voorkomen.” (Mij lijkt het heerlijk suggestief om 'secretary of state' te zijn.) Een klein land dat zich negentien universiteiten meent te kunnen veroorloven, wekt pas echt misverstanden.

Eens gegeven blijft gegeven. Het is dus ondenkbaar dat de mini- en semi-academies hun trotse predikaten omruilen voor het correctere 'faculteit(en)'. Maar de academische wildgroei moet worden beteugeld door de splinters en halve universiteiten te dwingen tot vorming van regionale instellingen: Twente kan met Groningen en de Kampense seminaries iets moois worden. Nijmegen kan met Wageningen en Eindhoven de universiteit van Zuidoost-Nederland vormen. Afstand kan in ons land geen probleem zijn: bij helder weer zie ik vanuit het Nijmeegse Erasmusgebouw Wageningen liggen. Er is veel meer tijd nodig om tussen verschillende onderdelen van de University of London te reizen dan om naar Eindhoven te gaan. Door organisatorische samensmelting kan een halt worden toegeroepen aan de natuurlijke neiging van iedere semi-universiteit tot iets compleets uit te groeien. Naast de redenen van doelmatigheid is het ook voor de zuiverheid van begrip een goede zaak als universiteiten weer echt universeel worden.