Haile Selassies graftombe blijft nog leeg

ADDIS ABEBA, 3 FEBR. Luid wenend werpen oude vrouwen zich voor de kist van de overleden keizer. “Hij was een goed mens, hij was de baas van ons allen Ethiopiërs”, zegt een van hen. “Als kroonprins deelde hij geld uit onder de armen en organiseerde feesten voor de paupers.” De legende leeft voort. Gisteren werd in de hoofdstad Addis Abeba Amaha Selassie begraven, de 226ste keizer van Ethiopië, die de bijnaam droeg 'de Gift van de Heilige Drieëenheid'.

De processie vanaf de vierkamerwoning van de keizerlijke familie naar de Kathedraal van de Heilige Drieëenheid wordt geleid door een stokoude man met baard. Hij draagt het uniform van de keizerlijke strijdkrachten van weleer, inclusief tropenhelm en militaire decoraties. Velen in de optocht voeren vergeelde foto's mee van Amaha's vader, Haile Selassie, de Leeuw van Juda, de Koning der Koningen. Met Haile Selassies afzetting gedurende de communistische revolutie in 1974 en zijn dood één jaar later, kwam officieel een einde aan het bijna 3.000 jaar oude Ethiopische keizerrijk en aan de rijkdommen van de adelstand. Vooral bij ouderen blijven de sentimenten voor de keizerlijke familie echter levend. Amaha, Haile Selassies oudste zoon, liet zich in 1989 in ballingschap in Londen kronen tot keizer. Vorige maand overleed hij op 80-jarige leeftijd in de Verenigde Staten en zaterdag werd zijn lichaam overgevlogen naar Ethiopië.

“De overleden keizer had een warme persoonlijkheid”, herinnert Tekle Mariam zich. Hij is 82 jaar en vocht en 1936 met Amaha Selassie - die toen nog kroonprins Asfa Worssen heette - tegen de Italiaanse fascistische invasiemacht. “Dat waren goede tijden, de dagen van het keizerrijk”, lamenteert hij. “Ik zou willen dat ze terugkomen. Soms droom ik ervan.”

Fatawrasi Gabre-Hiwot (84) was keizerlijk adviseur aan het hof van Haile Selassie. De overleden keizer Amaha Selassie kende hij goed. “Hij was perfect. Hij leed in ballingschap, daarom is het misschien maar goed dat hij naar de hemel gaat.”

Ziet hij nog een toekomst voor het Ethiopische keizerrijk? “De keizerlijke dynastie zal bestaan tot het einde der tijden. Keizer Amaha Selassie was een wijs man. Hij wilde Ethiopië niet regeren als alleenheerser, zoals zijn vader deed, maar op een wijze als bij voorbeeld in Nederland.”

Rond de kathedraal hebben zich als de kist arriveert ongeveer 15.000 mensen verzameld. Een oude man in keizerlijk uniform geeft driftig bevelen aan onzichtbare legereenheden. Naarmate hij meer kracht achter zijn woorden zet, raakt hij verder in trance. Een internationale afvaardiging van de Rastafari's, die Haile Selassie als de Levende God erkennen, draagt de doodskist naar binnen onder groot tumult van de opdringende massa. Priesters van de orthodoxe kerk in lang gewaad en onder grote parasols volgen. Binnen breekt de menigte massaal in klaagzang uit. Prinses Medfariach Worq, echtgenote van de overledene, werpt zich op de kist en roept: “Blijf bij me, blijf bij me.” Paus Paulos van de Ethiopisch Orthodoxe Kerk begint zijn preek.

Meer dan een halve eeuw geleden liet keizer Haile Selassie deze kathedraal bouwen om zijn familieleden een respectabele begraafplaats te geven. De kathedraal toont het theocratische karakter van de heerschappij van de in 1930 gekroonde Haile Selassie. Wereldlijke en christelijke gebeurtenissen vloeien in elkaar over in de muurschilderingen. Naast bijbelse voorstellingen staan afbeeldingen van Haile Selassie, die de Volkerenbond in Genève oproept te helpen bij de bevrijding van zijn land van het Italiaanse fascisme. Op een muurschildering boven het altaar zit Maria met Jezus op schoot met aan haar voeten Haile Selassie en keizerin Menen. Twee kolossale graftomben liet Haile Selassie in de kerk bouwen, voor hemzelf en zijn vrouw. De zijne bleef echter leeg.

Haile Selassie werd in 1975 met een kussen gesmoord door aanhangers van het marxistische militaire regime van president Mengistu Haile Mariam. De keizer werd in het geheim onder Mengistu's kantoor begraven. Na de machtsovername in 1991 door de rebellenlegers geleid door Meles Zenawi kreeg Haile Selassie een voorlopige rustplaats in het mausoleum van keizer Menelik II. Omringd door 500 jaar oude bijbels in een met rood doek omwikkelde kist liggen Haile Selassies beenderen te wachten op hun allerlaatste teraardebestelling in de Kathedraal van de Heilige Drieëenheid. Leden van de keizerlijke familie wensen daarvoor een staatsbegrafenis, een eis waarop het huidige republikeinse regime niet wil ingaan. “Dit is de belangrijkste dag van mijn leven”, zegt een man in de kathedraal. “Maar we bidden dat we eens ook Haile Selassie in deze kerk mogen begraven. Dàt zou pas een echte keizerlijke ceremonie worden.”

De metalen deuren die leiden naar de ruimte onder het altaar zijn opengeslagen. Kroonprins Zara Yacob neemt de leiding. Tranen vloeien over zijn wangen. Touwen worden om de kist gebonden. Even dreigt deze te kantelen en in het diepe gat te vallen. Maar de 43-jarige kroonprins weet de balans terug te brengen. Rustig zakt de 226ste keizer van Ethiopië de diepte in naar zijn laatste rustplaats.

Betekent dit het definitieve einde van het Ethiopische keizerrijk? Volgens de overlevering valt de oorsprong van de keizerlijke dynastie te traceren tot een nacht in het jaar 980 vóór Christus. De koningin van Sheba, van het rijk Axsum in het huidige Noord-Ethiopië, bezocht Jeruzalem en liet zich verleiden door koning Salomo. Hieruit kwam Menelik voort, wiens nazaten over Ethiopië gingen heersen. Haile Selassie leidde een feodaal en repressief regime, pas in de tweede helft van zijn regeerperiode ging hij moderniseren. Maar toen was het al te laat. Door een volksopstand kwam er een einde aan de keizerlijke dynastie. Ethiopië was volledig achterop geraakt bij de ontwikkelingen elders in Afrika.

De gemiddelde leeftijd van de aanwezigen bij de begrafenis ligt tussen de 60 en 70 jaar. Alleen voor ouderen geldt kennelijk nog de glorie van het verleden. “Ik weet zeker dat als kroonprins Zara Yacob door de straten van Addis Abeba zou lopen, vele mensen zich voor zijn voeten zouden werpen”, voorspelt een stokoude man. Jongere mensen missen echter die betrokkenheid. “De keizerlijke adel vertegenwoordigt onze cultuur en geschiedenis, daarom kwam ik naar deze begrafenis”, vertelt een jonge vrouw. “Het is als een sprookje voor me. Meer niet. Ik heb geen hang naar een verleden dat ik niet ken.”