Turkije; De islam verschaft orde en voedsel

ANKARA. 1 FEBR. Mehmet Ali Ergin is geen aanhanger van de moslim-fundamentalistische Welvaartspartij, maar desondanks schept hij elke avond met enige voldoening de plaatijzeren borden vol van de honderden mensen die in de tent van de gemeente Ankara hun vasten komen breken.

“Het zijn veelal arme mensen en straatkinderen die hun maag hier komen vullen”, meent hij. Het geeft hem een goed gevoel dat ze tenminste tijdens de islamitische vastenmaand Ramadan, die nu nog tot 9 februari duurt, één keer per dag een gratis warme maaltijd krijgen.

Ergin werkt bij gemeentelijke gezondheidsdienst en is verantwoordelijk voor het bestrijden van ongedierte. “Maar gedurende de Ramadan”, zegt hij, “worden we ingezet in een van de drie tenten verspreid over de stad waar de gemeente voedsel verstrekt.” Daar worden elke dag 3.500 maaltijden opgediend. Het menu van vandaag: linzensoep, doperwten met gehakt en yoghurtdrank. In de tent is het ijzig koud. Toch wacht iedereen geduldig tot de oproep tot gebed klinkt vanaf een nabaurige moskee, het teken na zonsondergang dat er weer gegeten mag worden.

Musa Keskin (42) komt af en toe naar de tent. Hij is kok en werkt bij een klein bedrijf in de stad. “Ik kook het middagmaal voor de werknemers daar”, zegt hij. “Maar vrijwel iedereen op het werk vast.” Het stemt hem droevig dat door de modernisering van Turkije een deel van de traditionele, met de islam verbonden waarden en normen verloren gaan. “Bijvoorbeeld het respect voor ouderen”, mijmert hij. Tayfun Aydin, een 21-jarige elektricien die tegenover hem zit aan een van de lange houten tafels in de tent, neemt het gesprek over: “Ik ben tegen de invoering van de shari'a, het islamitische recht, maar we moeten ons meer op de islam richten. Turkije heeft zich te veel op het Westen georiënteerd in de afgelopen tijd. Daardoor hebben we ons te weinig bekommerd om onze eigen, islamitische identiteit.”

De mannen hebben niet het idee dat de Welvaartspartij er met deze maaltijden op uit is een wit voetje te halen bij de bevolking. “Allerlei organisaties en verenigingen delen gedurende de vastenmaand voedsel uit aan de armen”, zegt Keskin. “Dat is een oud islamitisch gebruik. Waarom zou dat Welvaartspartij dat dan ook niet mogen doen?” Hij ziet het als een soort service van de gemeentelijke overheid aan de bevolking. Keskin denkt met weemoed aan de verhalen van zijn ouders en grootouders over de manier waarop in het Ottomaanse tijdperk de vastenmaand werd gevierd. “Toen was het veel meer dan nu de gewoonte dat de rijken juist gedurende de Ramadan zich om de armen bekommerden.”

Het is voor de tweede keer sinds de Welvaartspartij in maart 1994 aan de macht kwam in Ankara dat de gemeente gedurende de vastenmaand dagelijks een maaltijd verstrekt aan de bevolking. Op verschillende punten in de stad hangen spandoeken, voorzien van de naam van burgemeester Melih Göksel, die aangeven waar de maaltijden precies worden uitgedeeld: in een tent in het Kizilay, het hartje van Ankara, bij de Haci Bayram-moskee in het oude deel, Ulus, van de hoofdstad, en bij het grote busstation.

Net als Istanbul is ook Ankara als gevolg van de verstedelijking van Turkije de afgelopen decennia uitgegroeid tot een miljoenenstad waar het merendeel van de bevolking - voornamelijk afkomstig van het platteland - zich in een gecekondu vestigde - huizen die in een nacht door hen zelf worden opgetrokken. Geleidelijk voorzag de gemeente hen van elektriciteit, stromend water, wegen en openbaar vervoer. Veel van de huisjes in de wijken die dicht bij het stadscentrum liggen zijn inmiddels vervangen door flats. De nieuwere wijken aan de buitenste rand van de stad zien het er armoedigst uit. Vooral in deze delen van de stad groeit de aanhang van de Welvaartspartij sterk. Het leven in de metropolen biedt weliswaar nieuwe mogelijkheden, zoals betere scholing voor de kinderen, maar het schept tegelijkertijd verwarring en twijfel over de identiteit. De islam vertegenwoordigt voor velen de orde, die het leven overzichtelijk maakt.

Ook buiten de Ramadan verstrekt de gemeente Ankara maaltijden, aan ruim 20.000 mensen. Wie hiervoor in aanmerking wenst te komen, kan zich bij de autoriteiten melden voor een kaart. Met 25 auto's wordt het eten rond het middaguur in de wijken verspreid. Sommigen betwijfelen of de voedselverstrekking wel op een eerlijke manier gebeurt. “De Welvaartspartij zet zich af tegen de wijdverbreide corruptie in politieke en ambtelijke kringen”, aldus een bewoner van de wijk Akdere, “maar tegelijkertijd is het duidelijk dat menigeen over een kruiwagen binnen de partij beschikt voor het verkrijgen van een kaart voor de gratis voedselverstrekking.” En hij wijst naar enkele weldoorvoede vrouwen die zich bij de gemeentelijke auto melden voor hun dagelijkse maal.