Kredietregistratie leidt tot woede en opluchting

Sommige mensen die geen lening kunnen krijgen bellen in pure razernij het Bureau Krediet Registratie (BKR) in Tiel. “De medewerkers worden soms stijfgevloekt. In enkele gevallen worden dreigementen geuit in de trant van 'ik sla je kop eraf' of 'we laten een lijkkist bezorgen'. Onze mensen zijn daarop goed getraind en vangen elkaar op, maar moeilijk is het wel: telefonisch contact is bijna net zo intiem als wanneer iemand fysiek aanwezig is”, zegt BKR-woordvoerder C. van Doorn.

Zulke woedende bellers draaien het verkeerde telefoonnummer. Het is de bank of de postorderonderneming, die beslist of iemand een krediet kan krijgen. Het BKR registreert alleen de bankleningen die iemand op zijn naam heeft staan of de aankopen die op afbetaling zijn gedaan. Van Doorn: “Verreweg de meeste mensen ervaren de BKR-registratie juist als een soort keurmerk, zo van 'ik kan lenen'.”

Iedereen die een krediet opneemt of credit card heeft, krijgt te maken met het BKR, dat van vijf miljoen burgers zo'n 9,4 miljoen leningen in het bestand heeft. De potentiële autokoper bijvoorbeeld stapt bij de bank binnen voor een persoonlijke lening. Een medewerker kijkt via een computer met de databank in Tiel, voert de persoonlijke gegevens van de klant in en krijgt een overzicht van diens kredieten. Het beeldscherm toont enkele codes, die bijvoorbeeld onthullen dat de kredietvrager bij een postorderbedrijf iets heeft gekocht op afbetaling. Van elke lening staat het bedrag vermeld, de looptijd en de aflossingsdatum.

Niet bekend

Het BKR geeft geen zicht op iemands complete financiële situatie. “Sommige mensen denken dat wij alom aanwezig zijn en bellen ons zelfs om aan te kondigen dat zij met vakantie gaan”, zegt Van Doorn. Leningen voor huizen staan niet in het bestand, omdat daarbij sprake is van een onderpand, alleen betalingsachterstanden van 120 dagen worden bij BKR geregistreerd. (Informatie over hypotheekleningen vragen instellingen op bij het kadaster.) Huurachterstanden, belastingschulden en studieleningen heeft het BKR niet. “Kredietverschaffers kunnen zelf aan de klant vragen of die een huurachterstand heeft. Het BKR moet geen vergaarbak worden van maatschappelijke ellende”, vindt Van Doorn.

Leningen die wel bij het BKR zijn geregistreerd zijn er overigens genoeg. De Wet op het Consumentenkrediet verplicht elke instelling die krediet verschaft zich aan te sluiten bij het BKR. Dat geldt voor banken, verzekeraars en financieringsmaatschappijen, maar ook voor postorderbedrijven en autodealers die een afbetalingsregeling afsluiten met een klant. Ook creditcards, klantenpassen en huurcontracten voor artikelen met een optie tot koop worden geregisteerd. Dagelijks legt het BKR 5.000 leningen vast, tussen de 1.000 en de 150.000 gulden met een looptijd van ten minste drie maanden. Salariskredieten (toestemming om rood te staan) vallen er niet onder. Het BKR is een stichting, die wordt betaald en bestuurd door de aangesloten instellingen. De 'winst' van het BKR wordt teruggegeven aan de leden in de vorm van een tariefverlaging. Het BKR is in 1965 opgericht, in een tijd dat het steeds moeilijker werd om een beeld te krijgen van de klant. Van Doorn vertelt: “De kredietverlening die tot dan toe vooral lokaal was, werd steeds nationaler. De bankier kon dus niet langer bij de klant langs om eens te kijken hoe het huis eruit zag.”

De registratievorm in Nederland wijkt af van die in het buitenland. “Daar geldt vaak een negatieve registratie, dus alleen vermelding van achterstanden. Een zwarte lijst, zeg maar. Wij registreren alle leningen”, licht Van Doorn toe. De Consumentenbond constateerde enkele maanden terug dat veel mensen niet weten dat zij zijn geregistreerd. Het BKR heeft een baaierd aan voorlichtingsfolders, maar instellingen laten nogal eens na die aan de klant te overhandigen. “De burger merkt het bestaan van het BKR vaak pas op als de kredietaanvraag wordt afgewezen” verzucht Van Doorn. De reden voor de afwijzing kan overkreditering zijn, maar ook een betalingsachterstand. Wie achterloopt met de termijnen, krijgt van de kredietverlener behalve aanmaningen ook een brief. Daarin staat dat de achterstand wordt gemeld aan het BKR en dat dit in de toekomst negatieve gevolgen kan hebben voor de mogelijkheid geld te lenen.

Ongeveer acht procent van de kredietnemers heeft een betalingsachterstand of heeft er een gehad. “De redenen daarvoor zijn vaak echtscheiding of het verlies van de baan. Soms vertrekken mensen voor een paar maanden naar het buitenland en vergeten ze de afbetaling goed te regelen”, verklaart Van Doorn. Bij het BKR wordt de achterstand geregisteerd met een A achter de gewraakte lening, die vijf jaar blijft staan. Tot voor kort bleef de A ook gehandhaafd als de achterstand was ingelopen, maar tegenwoordig wordt aan de A de H toegevoegd van 'hersteld'.

Soms slagen mensen er niet in om te ontsnappen aan de 'geldklem' en kunnen ze hun schulden niet meer betalen. Vaak worden de schulden overgenomen door een Gemeentelijke Kredietbank. Deze neemt ook het inkomen over, geeft de consument een bescheiden handgeld en treft een betalingsregeling met de schuldeisers.

Bij het BKR verschijnen de letters SB van 'schuldbemiddeling' of SK van 'saneringskrediet'. “Die mensen proberen dan natuurlijk toch soms weer een krediet te krijgen om met Kerst een kalkoen op tafel te kunnen zetten”, vertelt Van Doorn.

Fouten bij het BKR maken dat sommigen ten onrechte het stigma krijgen van wanbetaler. Vorig jaar kwamen enkele gevallen aan het licht van mensen die geen krediet konden krijgen omdat zij werden verwisseld met een ander. Sommigen krijgen per ongeluk kredieten op hun naam, die zij nooit hebben afgesloten. “Als naam, geboorteplaats en -datum hetzelfde zijn, kan dat gebeuren”, zegt Van Doorn. Om persoonsverwisseling tegen te gaan, zou het BKR graag het sofi-nummer van mensen gebruiken. “Maar de overheid staat gebruik door derden niet toe”.

Consumenten hebben het recht op inzage in hun dossier bij BKR, waarvan zij tegen betaling van tien gulden een uittreksel kunnen aanvragen bij een bank. Consumenten hebben het recht op correctie bij foutieve vermeldingen, en ze mogen nagaan wie het afgelopen jaar hun dossier heeft geraadpleegd. Voor sommige consumenten zijn deze rechten niet toereikend, vertelt Van Doorn: “Op een dag werden we gebeld door iemand, die zei: 'Ik ben die en die'. Het was een bekende Nederlander, die iets gedaan wilde krijgen. Toen hij geen respons kreeg, legde hij uit waarvan hij bekend was. Maar de medewerker had gewoon nog nooit van hem gehoord.”