Arafat bezorgt EU rol in vredesproces

TEL AVIV, 1 FEBR. De Palestijnse leider, Yasser Arafat, is erin geslaagd de Europese Unie voor de eerste maal een politieke rol van betekenis te laten spelen in het Israelisch-Palestijnse vredesproces. Uit naam van de EU, en met instemming van Israel en de Verenigde Staten, heeft de huidige voorzitter van de Europese ministerraad, minister Van Mierlo (Buitenlandse Zaken), onlangs een geheime 'brief met garanties' gestuurd aan Arafat als onderdeel van het afgelopen maand gesloten akkoord over Hebron.

Het versturen van de brief gebeurde op een moment dat de besprekingen over de Israelische ontruiming van 80 procent van Hebron muurvast zaten. Het persoonlijk ingrijpen van de Jordaanse koning Hussein, die naar Gaza en Tel Aviv vloog, en de brief van de EU zijn - naast de tot gisteren geheimgehouden Amerikaanse 'brief met garanties' aan Arafat - de beslissende bouwstenen geweest voor het ondertekenen van het Hebron-akkoord. Toen in de nacht van 14 op 15 januari premier Benjamin Netanyahu en Arafat dit akkoord tekenden, stond de Amerikaanse bemiddelaar Dennis Ross tussen hen in. Maar de aanwezigheid in de kamer van Miguel Angel Moratinos, de afgevaardigde van de EU in het Midden-Oosten, symboliseerde het begin van een nieuwe rol van de EU in het Israelisch-Palestijnse conflict.

In grote lijnen komt de EU-brief er op neer dat de Unie haar politieke en morele gewicht in dienst zal stellen van de verdere uitvoering van het in Oslo begonnen vredesproces. Voor Arafat is deze brief van groot belang omdat hij tegenwicht geeft aan de volgens Arafat te pro-Israelische standpunten van de Amerikanen. Voor Arafat is het een opmerkelijk succes dat hij een weg heeft gevonden om de EU, als een in zijn ogen aanzienlijk neutralere mogendheid, een voet tussen de deur van het vredesproces te laten zetten. In het verleden heeft Israel zich daar met steun van de VS met hand en tand tegen verzet.

Pagina 4: Netanyahu vond brief zelfs nodig

Europa mocht 'betalen' (aan de Palestijnen) maar daar moest het bij blijven. De verbazing in Europese kringen was dan ook groot dat uitgerekend een nationalistische premier als Netanyahu geen bezwaar maakte tegen het sturen van een EU-brief aan Arafat. De Palestijnse leider had in het onderhandelingsproces een dermate sterkepsychologisch-politieke positie verkregen, dat Netanyahu het zelfs nodig vond dat de EU een 'brief met garanties' naar Arafat zou sturen om tot een akkoord over Hebron te komen. Daardoor is voor de EU bij de verdere afwikkeling van het Israelisch-Palestijns onderhandelingsproces in de komende twee jaar een volstrekt nieuwe situatie ontstaan. De EU is thans door de VS en Israel voor het eerst geaccepteerd als een geëngageerde partij in het vredesproces. Dat betekent dat zij een aanvullende rol in het vredesproces kan blijven spelen, hoewel de VS de dominerende rol blijven spelen.

In wezen heeft Netanyahu door eigen toedoen de EU in het vredesproces gezogen. De ernstige Israelisch-Palestijnse onlusten van vorig jaar waren voor Brussel aanleiding om Miguel Angel Moratinos tot speciale afgevaardigde in het Midden-Oosten te benoemen. Het traineren van de uitvoering van het Hebron-akkoord door Israel schiep een situatie waarin Arafat de EU kon binnenloodsen.