De kleur van een pil heeft ook een heilzaam effect

De kleur van een geneesmiddel draagt waarschijnlijk bij aan de werkzaamheid, waarbij werkzaamheid de som is van het effect van de werkzame stof en het placebo-effect. Het placebo-effect is alles wat rond het middel wordt gecreëerd om aan de werkzaamheid bij te dragen: een dokter die zegt dat het wel zal helpen, de serieuze blik van de apothekersassistent, de smaak, een familielid die zegt dat het hem ook zo goed heeft geholpen en dus ook de kleur.

Anton de Craen, als epidemioloog verbonden aan het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam, ging met twee collega-epidemiologen en een ziekenhuisapotheker na wat er in de medische literatuur bekend is over de invloed van de kleur van medicijnen op het genezingsproces (British Medical Journal, 21-28 december). De Craen spoorde de bestaande wetenschappelijke artikelen op en beoordeelde de kwaliteit van het onderzoek. Rode, gele en oranje pillen ervaart een patiënt als stimulerend, en blauwe en groen als kalmerend, is zijn conclusie. De beschikbare literatuur was beperkt van omvang en kwaliteit en laat ruimte voor meer en beter onderzoek. Kleur doet er waarschijnlijk meer toe dan tot nu toe vermoed.

De farmaceutische industrieën voeren geen werkingversterkend kleurbeleid, zo leerde De Craen bij een rondgang langs fabrikanten van in Nederland voorgeschreven kalmerende en anti-depressieve middelen. Toch zijn kalmerende geneesmiddelen in Nederland vaker groen, blauw of paars dan medicijnen tegen depressies. Kleur gebruikt de fabrikant nu vooral om tabletten van elkaar te onderscheiden. De kleur is bijna altijd toegevoegd en is niet de kleur van de actieve stof in het geneesmiddel.

Bij het literatuuronderzoek trof De Craen een aantal grappige studies aan. Uit een onderzoek uit 1974 naar rood, blauw, groen en geel gekleurde lichte pijnstillers onder reumapatiënten waarbij drie verschillende actieve stoffen werden vergeleken met een neppil, bleek dat een rode neppil net zo veel pijnverlichting gaf als de anders gekleurde pillen waarin wel een pijnstillend medicijn was verwerkt. Dat rode tabletten werkzamer tegen pijn zijn dan minder alarmerend gekleurde pillen bleek ook uit een ander onderzoek waarbij mensen die een pijnstiller meekregen na een tandheelkundige operatie in 79% van de gevallen van de pijn af waren als ze een rode pil slikten, tegenover 73% van de patiënten die witte pillen meekregen.

Rood helpt kennelijk goed tegen pijn, maar om ervan in slaap te komen kan een pil beter minder alarmerend gekleurd zijn. Patiënten die een tijdje blauwe of oranje slaappillen kregen, meldden betere resultaten van de blauwe pillen, zowel bij het inslapen als voor de duur van de slaap.

Ook mooi was een onderzoek, ruim 25 jaar geleden uitgevoerd, onder 100 student-proefpersonen die te horen kregen dat ze ofwel een stimulerend ofwel een rustgevend middel zouden krijgen. In werkelijkheid kregen de studenten pillen zonder actieve stof, maar ze waren blauw of roze. Mensen die blauwe pillen hadden geslikt voelden zich duidelijk minder alert dan mensen die een roze pil kregen. 66% Van de blauwe-pilslikkers voelde zich versuft, tegen 26% van de roze-pilslikkers.