Overleden Marcello Mastroianni wordt van Parijs overgebracht naar Rome; Italië rouwt om acteur zonder sterallures

ROME, 20 DEC. Het licht is uit bij de Trevifontein. De kraan is dicht. Het vertrouwde geruis van het water en het geroezemoes ontbreken. Het enige dat je af en toe hoort is het gewapper van de twee lange zwarte banieren die van de top van de gevelfontein naar beneden hangen en het beeld van de zeegod links naast Neptunus af en toe bedekken.

Het leven staat even stil. Zelfs de toeristen die anders muntjes over hun schouder gooien, begrijpen dat ze hier deze avond niets te zoeken hebben. Het plein is nu voor Marcello Mastroianni, het gezicht van Italië, de acteur die door Anita Ekberg in het water van de fontein werd gelokt.

Hier en daar staan groepjes mensen met gedempte stem te praten. Een enkeling heeft zich in het zwart gestoken, als een laatste eerbewijs aan Italië's beroemdste en geliefdste acteur. “Hij was de grootste, juist omdat hij niet de grootste wilde zijn,” zegt een vrouw. “Hij had helemaal geen sterallures.”

Haar metgezellen zeggen dat Mastroianni voor hen een ideaalbeeld van het land vertegenwoordigt. “De goede Italiaan,” zegt een van hen. Elegant, humoristisch en vol fantasie. Gevoelig en relativerend, vaak ironisch over zichzelf. Ik begrijp het niet goed, had Mastroianni drie jaar geleden gezegd, toen hij in Parijs de Legion d'Honneur kreeg. “Ik ben maar een charlatan, een clown, een leugenaar.”

Een paar uur eerder, vlak na zonsondergang, stonden de notabelen voor de fontein. De burgemeester, de minister van cultuur. De vrouw van wie hij al jaren gescheiden leefde maar van wie hij nooit wilde scheiden, en bij wie hij meestal sliep als hij in Rome was. Een man speelde met fladderende vingers op een zwarte blokfluit de muziek uit Otto e mezzo, de film van Fellini waarin Mastroianni Fellini speelt, zijn kameraad en boezemvriend, zijn alter ego, de man die hij als geen ander heeft bewonderd.

Het was een eerste, half-gemproviseerd afscheid van Mastroianni. Vanmiddag is het stoffelijk overschot na een korte herdenkingsdienst in Parijs, waar hij gistermorgen is overleden, overgevlogen naar Rome. Op het gemeentehuis wordt voor morgen en zondag een rouwkamer ingericht.

Wie gisteren iets met zijn emoties wilde doen, moest naar de Trevifontein. 'Marcello come here', riep Anita Ekberg hier 37 jaar geleden in Fellini's film La dolce vita, terwijl ze met haar strapless zwarte jurk in de fontein stond. Hurry up. Het verhaal rondom deze legendarische scène wil dat de charmes van La Ekberg niet voldoende waren om Mastroianni het water in te krijgen. Pas na een paar forse slokken uit de fles kon hij zijn koudwatervrees overwinnen.

“Hij was een grote acteur want hij was altijd zichzelf,” zei Ekberg gisteren. Ook andere tegenspelers waren vol lof en verdriet. “Hij was de liefste, aardigste, opgewekste acteur, een grote vriend die ik erg zal missen,” zei Monica Vitti. “Marcello had geen van de ijdelheden die bijna vanzelfsprekend zijn voor iedere acteur,” zei Marisa Paredes, met wie Mastroianni twee jaar geleden in de Chileense film Drie levens en een enkele dood speelde.

Mastroianni, die is geboren in een eenvoudige boerenfamilie in het dorpje Fontana Liri, honderd kilometer ten zuiden van Rome, heeft steeds iedere sterrol afgewezen. Op de set was hij net zo vriendelijk tegen de decorbouwer als tegen zijn collega-acteurs. Hij heeft zich nooit ergens op laten voorstaan. Umberto Eco schrijft vanmorgen in een korte herinnering dat hij eens samen met Mastroianni op een ontvangst op de Amerikaanse ambassade was en tegen hem zei: “Als mijn moeder mij eens kon zien.” Eco vervolgt: hij bedoelde dat hij zijn moeder “niet wilde vertellen hoe goed hij was, maar hoe goed de mensen dachten dat hij was.”

Het was de oprechte bescheidenheid van een van de grootste acteurs van de eeuw, schrijft Eco. Mastroianni kon alle rollen aan: de ruimdenkende intellectueel en de benepen burgerman, de door borsten en billen geobsedeerde man en de homoseksueel, de typisch Italiaanse paparazzo en de door en door Portugese schrijver Pereira. “In elke film gaf hij de indruk niet te weten wie en wat hij was, en probeerde hij zichzelf stukje bij beetje te begrijpen,” schrijft Eco.

Mastroianni hield van het vak. Hij zei dat hij lui was, maar werkte keihard. Hoewel de kanker aan zijn alvleesklier zijn verwoestende werking al jaren geleden is begonnen, ging hij door met werken. Op de set, op het toneel. Zijn laatste toneelstuk, De laatste manen, ging begin dit jaar in première in Milaan. Mastroianni speelde daarin een vermoeide oude man die probeert zijn zoon te begrijpen. Een van zijn laatste toneelzinnen was: “Ik wil sterven met kerstmis.”

Toen hij gistermorgen overleed in Parijs overleed, in de woning van zijn vriendin Annamaria Tatò, was zij bij hem. Die waarschuwde meteen zijn ex-minnares Catherine Deneuve, hun dochter Chiara, en zijn vriend Michel Piccoli. Later kwam de dochter die hij met zijn vrouw heeft, Barbara. Stof voor roddel en achterklap was er genoeg, maar Mastroianni heeft steeds een hoge muur opgetrokken rondom zijn privé-leven. Als mensen tegen hem zeiden dat hij de verpersoonlijking van de latin lover was, in de uitvoering zonder spierballen en met een grote gevoeligheid en charme, wees hij dat af. Ik ben een doodgewone man met alledaagse interesses, zei hij dan. “Ik ben een pantolaio”, iemand die pantoffels draagt.

“Ik ben niet altijd loyaal geweest,” zei hij in een interview vorig jaar, waarin hij terugkijkt op zijn leven. “Maar in mijn liefdes en mijn werk ben ik erg gelukkig geweest. Misschien is het geheim dat ik echt van het leven heb gehouden.”