'Voor revolutie zijn we te slaperig'

BELGRADO, 9 DEC. Zaterdag heerste er onder de duizenden demonstranten in Belgrado al een beetje een overwinningsstemming. De meesten wisten het zeker: het Hooggerechtshof zou het besluit om de gemeenteraadsverkiezingen over te doen ongeldig verklaren en de oppositie zou in Belgrado alsnog haar burgemeester mogen afvaardigen.

President Milosevic kon toch geen kant uit? De hele wereld zet hem onder druk om de verkiezingsoverwinning van Zajedno te accepteren en de straten van Belgrado zijn nu al bijna drie weken elke dag gevuld met demonstranten. Het kon niet anders dan dat Milosevic koortsachtig op zoek was naar een uitweg. Het nieuwe oppositionele dagblad Demokratsia meldde dat Milosevic Zajedno al een compromis had aangeboden.

Maar het Hooggerechtshof verwierp gisteren de klachten van de kiescommissie. Milosevic blijkt een ander plan te hebben en de logica daarvan kent alleen hij. “Hij doet steeds een stap vooruit en dan weer twee stappen terug”, zei een leider van de studentenbeweging en lid van Zajedno, pogend de strategie van Milosevic te verklaren.

“Boekarest”, zegt Dragan Markovic (55), een van de demonstranten voor Zajedno, “dat is het enige recept voor een einde aan Milosevic.” Hij doelt op de gewelddadige revolutie in Roemenië die in december 1989 een einde maakte aan het bewind en het leven van het echtpaar Ceausescu. “In het Communistisch Manifest staat dat communisten de macht niet opgeven zonder gevecht. Milosevic zit in een goed verwarmde kamer, wij lopen hier in de kou. Zolang wij hem niet halen, blijft hij waar hij zit.”

Maar Igor en zijn vrienden, die zich iedere dag verzamelen voor café Plato bij de faculteit filosofie om te demonstreren, moeten bij het woord revolutie heel hard lachen. “Dit is heel ver weg van een revolutie”, zegt Igor. “Daar is ons volk veel te slaperig voor.” Zijn vriend zegt: “Om in dit land een revolutie te hebben, moeten eerst onze magen nog een stukje leger zijn.” Niemand is bereid zijn leven te wagen voor deze strijd, zegt Igor. “Milosevic heeft de machtigste politiemacht van heel Europa. Het is onmogelijk om daar tegen te vechten.”

Milorad (29), journalist bij het voormalige onafhankelijke tv-station Studio B, moet, sinds de regering van Milosevic eerder dit jaar de macht bij Studio B heeft overgenomen, berichten wat hem wordt opgedragen. Milorad heeft geen lol meer in zijn werk. Hij loopt mee met de anti-Milosevic-demonstraties maar neemt geen ontslag omdat hij “ook moet leven”.

Pagina 5: Ik ben hier alleen voor de grondwet

Hij vermoedt dat Milosevic de oppositie haar overwinning in Belgrado uiteindelijk wel zal geven, maar hij vreest dat de president dan toch weer een manier zal vinden om de controle over Studio B te houden, ook al vallen radio en tv formeel onder het gemeentebestuur. Milorad kent de scenario's al: “Ze voegen het bij de staats-tv, laten het onder de regering van de republiek vallen of maken er een NV van waarbij JUL (de partij van de vrouw van Milosevic, red.) alle aandelen krijgt”, zegt hij. “Misschien word ik binnenkort wel ontslagen.” Op het standbeeld van de Servische negentiende-eeuwse Montenegrijnse dichter, bisschop en prins Petar Njegos, voor café Plato, is een jongen met lang bruin haar geklommen die een spandoek draagt met daarop de door Njegos gedichte tekst: 'Wat moet de duivel in een christelijk land, wat doet een slang in onze omhelzing, wat voor broeders zijn dat in godsnaam, als zij openlijk spuwen op het heilige kruis?'.

De opstand is behalve een protest tegen de dictatuur ook een uitlaatklep voor frustratie over het door Milosevic lang als instrument gebruikte, maar sinds drie jaar weer onderdrukte Servische nationalisme - waarvan de orthodoxe christelijke religie een onlosmakelijk onderdeel is. Het feit dat Vojislav Seselj, de kampioen van het Servische nationalisme die met zijn paramilitaire milities bloedbaden aanrichtte in Kroatië en Bosnië, Milosevic tot dusver heeft gesteund, is volgens sommigen Milosevic' redding. “Dankzij de steun van Seselj aan Milosevic is de opstand van Zajedno en de studenten nog niet overgeslagen op de arbeiders”, zegt een medewerker van Zajedno. Maar de studenten onderstrepen dat ze demonstreren om hun democratische rechten te verdedigen en niet uit religieuze of specifieke politieke motieven. “Ik ben hier niet voor de politiek, maar om de constitutie van Joegoslavië te verdedigen”, zegt een psychologie-student. De a-politieke studentenprotesten, dagelijks om één uur, zijn daarom ook gescheiden van het politieke protest van Zajedno, dat elke dag om drie uur begint.

Volgens Mladjan Dinkic, econoom aan de universiteit van Belgrado en deelnemer aan de protesten, zal het besluit van het Hooggerechtshof er hoe dan ook toe leiden dat meer mensen de straat op zullen gaan en dat de protesten zullen verharden. Ook hij was er zaterdag nog van overtuigd dat Milosevic zijn terugtocht aan het voorbereiden was en werd door de uitspraak van het Hof verrast. “De mensen zullen nog bozer zijn en meer mensen zullen niet meer op hun werk verschijnen. Dit besluit kan gevaarlijke consequenties hebben, de vraag is alleen voor wie het het gevaarlijkst wordt, voor de burgers op straat of voor Milosevic.”