'Wij gaan iets nieuws doen'

ROTTERDAM, 7 DEC. 'Wij gaan iets nieuws doen. Iets dat in Nederland nog niet eerder is vertoond.' Voorzitter Jos Staatsen van het sectiebestuur betaald voetbal van de KNVB kondigt op 10 februari met veel aplomb de komst van een eigen commerciële sportzender aan. Staatsen overrompelt de voorzitters van het betaalde voetbal met het plan.

De KNVB zal zelf voor 10 procent in de nieuwe zender deelnemen. De clubbestuurders zijn verbouwereerd maar stemmen voorlopig met het revolutionaire plan in. Alleen Ajax stemt tegen, Feyenoord onthoudt zich van stemming.

Het nieuwe sportkanaal verwerft voor een periode van zeven jaar de televisierechten van het betaald voetbal. De KNVB ontvangt 1,04 miljard gulden voor de tv-rechten. De NOS en andere bieders op de tv-rechten hebben het nakijken. Samen met Filmnet en de Holland Media Groep had de NOS een bod van 900 miljoen uitgebracht. NOS-voorzitter Van der Louw is “kwaad en hevig teleurgesteld”. Het consortium dat de zender gaat exploiteren bestaat naast de KNVB (10 procent) uit Philips, ING Groep, Endemol (ieder 21 procent), zakenman (en initiatiefnemer) Willem van Kooten en Nuon Telekabel.

Vrijwel onmiddellijk na de aankondiging ontstaat twijfel en verzet tegen de plannen. De kabelmaatschappijen zullen twee gulden abonnementsgeld per aansluiting per maand moeten betalen; zij zullen die kosten aan de abonnees in rekening brengen. De kabelexploitanten, voor wie in het sportkanaal een aandeel van 22 procent is gereserveerd, voelen zich overvallen en verzetten zich tegen betaling voor het opnemen in het basispakket.

Verder vraagt de Tweede Kamer zich af of de plannen niet strijdig zijn met de Mediawet. Niet al het voetbal zal bovendien te zien zijn op het sportkanaal, het gaat met name om competitieduels in de ere- en eerste divisie en de thuiswedstrijden van het Nederlands elftal. De Champions League en de uitwedstrijden van Oranje blijven bij de NOS die verder voor samenvattingen van competitieduels aangewezen zal zijn op 'sub-licenties' van de nieuwe zender. NOS en RTL samen houden de rechten op overig Europees bekervoetbal.

Feyenoord-voorzitter Van den Herik kondigt al op 13 februari aan te zullen onderzoeken of de club zelf de tv-rechten van de eigen wedstrijden kan exploiteren. De KNVB zegt dat zij de eigenaar van die rechten is. Ook onder andere clubs in het betaalde voetbal groeien twijfel en verzet.

Maar de plannen worden doorgezet: op 17 februari neemt KPN een belang van 17 procent in het sportkanaal. En op 20 februari gaan staatssecretaris Nuis (media) en het kabinet akkoord met de plannen maar vinden wel dat de sportzender in een 'pluspakket' moet worden aangeboden, en dan alleen te ontvangen is via een decoder. De KNVB is daar tegen omdat dit de kijker veel meer geld gaat kosten.

Met uitzondering van Feyenoord, Ajax, Dordrecht '90 en Cambuur stemt de overgrote meerderheid van de 36 clubs uit het betaalde voetbal eind februari in met het sportkanaal zonder dat zij overigens de inhoud van het gesloten contract tussen de aandeelhouders kennen. Feyenoord dreigt de KNVB met een kort geding als de bond blijft weigeren de tv-rechten van de thuiswedstrijden af te staan. Feyenoord verliest maar gaat in beroep.

Begin maart lopen de onderhandelingen met de kabelexploitanten stuk. De kabelbedrijven willen niet betalen voor doorgifte van de zender. De weigering legt een bom onder de financiering van de sportzender. Nu moet met alle 138 kabelbedrijven afzonderlijk worden onderhandeld over doorgifte. Enkele dagen later komt er een akkoord met A2000 in Amsterdam. Dat wil de nieuwe zender in een pluspakket aanbieden waarvoor de kijker extra moet betalen.

Begin april presenteert het nieuwe sportkanaal zich. De naam: Sport7. Het zal vooral een zender voor mannen worden, zo vertelt ad interim directeur Ruud Hendriks. De Telegraaf is toegetreden als aandeelhouder; de uitgever kocht het belang van Willem van Kooten.

In de zomermaanden groeit de onzekerheid over bereidheid van de kijker om te betalen voor Sport7. Maar op de valreep komt er toch nog een akkoord met vrijwel alle kabelmaatschappijen. Met een feestelijk programma onder de naam 'de aftrap' en aansluitend de voetbalwedstrijd Ajax-PSV begint Sport7 op zondag 18 augustus met uitzenden. De kijkcijfers zijn goed: bijna anderhalf miljoen kijkers en een marktaandeel van 50 procent.

Na deze succesvolle start beginnen de tegenslagen voor Sport7 zich op te hopen. De Amsterdamse kabelaar brengt Sport7 onder in een pluspakket samen met een pornozender, wat niet alleen bij de aandeelhouders van de zender maar ook bij tv-kijkers en collega-kabelexploitanten op onbegrip stuit. De kijkcijfers vallen tegen en de sportzender blijkt vooral mensen aan te spreken uit de lagere sociale klassen met een geringe culturele belangstelling. Er komen steeds meer berichten dat de overkill voetbal op televisie een averechts effect op het aantal kijkers heeft.

Per 1 oktober neemt Henk Kivits, afkomstig van KPN Multimedia, de functie van Ruud Hendriks als directeur van Sport7 over. De zender gooit de formule meteen om en gaat over op 'horizontale programmering'. Het mag niet baten. Op 1 november verdwijnt Sport7 in de regio Den Haag. Kivits besluit al eind oktober dat tv-kijkers een jaar langer (tot januari '98) gratis naar zijn sportzender kunnen kijken. Het betekent opnieuw een belangrijke bijstelling van de plannen en minder inkomsten. Steeds vaker wordt gespeculeerd over een spoedig faillissement van de zender. “Sport7 haalt de kerst niet”, zo valt alom te horen.

Bij de beursintroductie van de aandelen Endemol, het entertainmentconcern van Joop van den Ende en John de Mol, blijkt dat het bedrijf bij een faillissement van Sport7 netto 39 miljoen verlies zal lijden. ING Barings taxeert in een rapport de verliezen voor Sport7 in het eerste jaar op 120 miljoen gulden om in het tweede jaar te dalen naar 43 miljoen, pas in het derde jaar zou winst worden gemaakt. Maar bij die taxaties was nog geen rekening gehouden met het besluit de zender een jaar langer gratis door te geven.

Begin november legt het gerechtshof in Amsterdam een bom onder het tv-contract van Sport7. Het Hof stelt, in een tussenvonnis, Feyenoord in het gelijk in het conflict met de KNVB over de tv-rechten.

In een interview met deze krant zegt directeur Kivits dat rekening wordt gehouden met een extra aanloopverlies van 175 miljoen en dat de aandeelhouders op korte termijn voor aanvullende financiering zullen moeten zorgen. Reden waarom Van den Ende en De Mol enkele weken na de beursgang het belang in de Sportzender overnemen van Endemol. Een faillissement hadden de aandeelhouders op dat moment volgens Kivits afgewezen. “De eigenaren staan pal achter de zender”, aldus Kivits.

Het begint steeds slechter te boteren tussen de topclubs Ajax, Feyenoord en PSV - de money-makers van het betaalde voetbal - en Sport7. De zender stapt naar de rechter om schade te claimen over het niet doorgaan van de uitzending van Feyenoord-Ajax. Ajax op zijn beurt overweegt via de rechter een wijziging van de KNVB-statuten, die de greep van de bond op de uitzendrechten verstevigt, te verhinderen.

Drie maanden na de start is alle euforie over de sportzender vervlogen. Crisisberaad van de aandeelhouders leidt uiteindelijk tot het aanvragen van surseance van betaling.