Verenigde Staten; Burgeroorlog VS smeult nog door

WASHINGTON, 30 NOV. Ook al is er meer dan een eeuw verstreken sinds de Amerikaanse burgeroorlog (1861-1865), nog altijd smeult op sommige plaatsen in het zuiden van de Verenigde Staten de onvrede over de plaats van dat bloedige conflict in de Amerikaanse geschiedenis. Vooral de vlag waaronder de zuidelijke staten destijds vochten voor hun onafhankelijkheid kan de gemoederen nog hoog doen oplaaien.

In de ogen van veel zwarten is de vlag een symbool van racisme. De Confederatie van zuidelijke staten streed immers tegen de afschaffing van de slavernij. Maar voor conservatieve blanken in het zuiden is de vlag een symbool van een trots verleden. Ze eren er de talloze slachtoffers mee die zijn gevallen in de strijd om zelfbeschikking van de deelstaten, zoals zij de Burgeroorlog bij voorkeur zien. Bij die oorlog werd zestig procent van de blanke, mannelijke bevolking van South Carolina gedood of gewond.

South Carolina is de enige staat in het land waar de omstreden vlag - een rood veld met daarop een blauw andreaskruis bedekt met witte sterren - nog van de koepel van het deelstaat-parlement wappert. In 1962 werd daartoe besloten, deels ter herdenking van de Burgeroorlog, maar deels ook als teken van verzet tegen de beweging die in die jaren opkwam voor de burgerrechten van zwarte Amerikanen. Sindsdien woedt er in de staat een emotioneel debat over de vlag.

Tot ieders verrassing heeft deze week de Republikeinse gouverneur van South Carolina, David Beasly, gepleit voor het strijken van de vlag. Twee jaar geleden voerde Beasly, die voorouders heeft die in de Burgeroorlog hebben gevochten, nog campagne met de belofte dat hij dat nooit zou toestaan. Maar in een televisietoespraak riep hij de inwoners van zijn staat dinsdag op “een compromis te sluiten over de vlag, en onze kinderen te laten zien dat we kunnen samenleven”.

Daarmee ging hij in tegen de meerderheid van zijn eigen partijgenoten in South Carolina. Maar hij kwam zowel zwarte leiders tegemoet die zich zorgen maken over het groeiend aantal racistische incidenten in de staat, als het lokale bedrijfsleven dat zich zorgen maakt over de reputatie van South Carolina onder investeerders.

Beasly zei de vlag van de Confederatie nog altijd te respecteren. Maar hij veroordeelde het misbruik dat racistische organisaties als de Ku Klux Klan ervan maken. “De vlag wordt gebruikt om haat te zaaien”, zei hij. Zijn ommekeer zou zijn veroorzaakt door een reeks recente gevallen van racisme, waaronder brandstichtingen in zwarte kerkjes, de beschieting van zwarte nachtclub-bezoekers door mannen die banden hebben met de Ku Klux Klan en de veroordeling, vorige week, van een blank echtpaar voor de marteling van een zwart jongetje.

Het compromis van Beasly behelst dat de vlag wordt verplaatst naar een monument voor de Confederatie, elders op het terrein van het Statehouse. Deel van zijn voorstel is ook om te garanderen dat straten die genoemd zijn naar zuidelijke helden uit de Burgeroorlog, niet hernoemd zullen worden.

De steun die hij tot nu toe voor zijn plan heeft gekregen is opmerkelijk groot. Sommige zwarte leiders gaat zijn voorstel weliswaar niet ver genoeg, maar de meesten hebben er hun steun aan gegeven. Op hun beurt maakten sommige conservatieve blanke politici Beasly uit voor een verrader, die zijn erfgoed verkwanselt om maar “politiek correct” te zijn. Maar een aantal belangrijke conservatieve politici steunt zijn plan.

Onder meer de 93-jarige senator Strom Thurmond, die in 1948 een campagne voor het presidentschap voerde met een programma van strenge rassenscheiding, liet weten dat hij de tijd gekomen acht voor het verwijderen van de vlag. Dat gebaar van verzoening, zo waarschuwde hij echter, mag niet worden uitgelegd als “een terechtwijzing voor degenen die ons verleden willen eren”. Voorstanders van de vlag wijzen bezwaren tegen de racistische connotatie ervan meestal af met het argument dat niemand zijn verleden en zijn culturele erfgoed kan verloochenen. Maar tegenstanders brengen daar tegenin dat een museum een betere plaats is om omstreden aspecten van het verleden te bewaren dan een overheidsgebouw waarin de hele bevolking zich moet kunnen herkennen. In januari zal de volksvertegenwoordiging van de staat zal Beasly's voorstel in behandeling nemen.

Niet alleen in South Carolina, de enige staat met een Ku Klux Klan-museum, is de vlag overigens een bron van discussie en tweespalt. Zowel Georgia als Mississippi hebben de rode rechthoek met blauw kruis en witte sterren opgenomen in hun deelstaatvlag. En zelfs in de noordwestelijke staat Idaho, die ten tijde van de Burgeroorlog nog niet eens bestond, zijn er groepjes blanke separatisten en anti-overheidsfanaten die de vlag verkiezen boven Old Glory, de officiële Amerikaanse vlag met de sterren en de strepen.

    • Juurd Eijsvoogel