Particuliere belegger blijkt steeds vaker doe-het-zelver

AMSTERDAM, 30 NOV. Mevrouw J. Stekelenburg belegt voor haar plezier de opbrengst van een jaren geleden verkocht huis in aandelen: “Ik houd van het spel, het avontuur en de spanning. Het is grappig om jouw eigen aandelen te zien stijgen en dalen.” Zij heeft met andere beleggers een studieclub opgericht om kennis te vergaren over de aandelenmarkt. “Ik handel nu nog via mijn bank, maar ik wil meer zelf gaan doen”, vertelt zij.

De huidige hausse op de aandelenbeurs toont de stormachtige opkomst van de particuliere belegger, die belegt zonder tussenkomst van een bankadviseur of beheerder van een beleggingsfonds. De beursorderlijnen waarmee beleggers telefonisch rechtstreeks aandelen kunnen kopen en verkopen, zijn op dit moment haast overbelast; de Postbank ziet zelfs een deel van de inleg uit de beleggingsfondsen naar de beursorderlijnen stromen. De afgelopen week hebben duizenden zich ingeschreven voor een beleggingspel op de televisie. Nooit eerder hebben zoveel mensen zich in korte tijd aangemeld voor beleggingsstudieclubs.

“Doe het zelven is in de mode. De consument is mondig en kritisch geworden en wil zelf meer alternatieven tegen elkaar afwegen”, constateert L. Keemink, hoofd effecten van de Postbank, de bank die in Nederland de meeste klanten heeft. Zijn collega van de SNS Bank, T. Korver, ziet een grote maatschappelijke omwenteling: “Het is de emancipatie van de gewone belegger. Het is hier nog niet zoals in de Verenigde Staten, waar je in de taxi een praatje maakt met de chauffeur over de beurs, maar die tijd is niet ver meer weg.”

De doe-het-zelf-beleggers hebben inderdaad geen taxi-vergunning, maar een hbo-diploma of universitaire bul. Zij zijn na de Tweede Wereldoorlog geboren en zijn de zonen en dochters van de spaarzame bouwers van het Nederlandse Wirtschaftswunder. De oudsten onder hen hebben nog met bezettingen en sit ins de politieke regenten getart, de jongsten negeren nu eenvoudig de financiële regenten van banken en verzekeraars met Internet en databanken. “Deze generatie is meer gewend risico's te nemen met geld dan de vorige”, geeft Keemink aan. Korver voegt eraan toe: “Deze generatie heeft afgezien van een snel ingelopen beurs-krach in 1987 en een lichte koerscorrectie in 1989 alleen maar een stijging van de aandelen gezien. De generatie ervoor heeft nog herinneringen aan de jaren zestig en zeventig, toen de beurzen niets deden.”

De persoonlijke jacht op aandelen is deels ingezet onder wat bankiers aanduiden als 'beleggingsdwang'. De lopende politieke discussie over de hervormingen van de oudedagsvoorzieningen geeft de babyboomers het gevoel dat zij zelf moeten zorgen voor hun pensioen. Daarnaast vallen hen nu vaak omvangrijke erfenissen en schenkingen ten deel, namelijk de vermogens die hun ouders hebben vergaard bij de economische werderopbouw na de oorlog, en die moeten op de een of andere manier worden belegd.

De doe-het-zelvers zijn aangestoken door de algemene aandelenkoorts die vooral de laatste maanden hoog is opgelopen. De Amsterdamse effectenbeurs heeft ook afgelopen week weer record na record gebroken door de toevloed van kapitaal van institutionele beleggers (pensioenfondsen, verzekeraars) en particulieren. De beursintroductie van beddenfabrikant Beter Bed is gisteren vervroegd, omdat de belangstelling voor de aandelen overweldigend is. Het doet denken aan de overdonderende beursgang van pretfabriek Endemol, die volgens een SNS-bankier “veel spaarders de ogen heeft geopend voor aandelen”. De lage rente op dit moment maakt het parkeren van geld op een spaarrekening onaantrekkelijk, de belangrijkste oorzaak van de hausse.

Financiële instellingen wakkeren het 'aandelenbewustzijn' aan met uitgebreide reclame-campagnes voor beleggingsfondsen. Waar in vorige jaren de herfst in het teken stond van de koopsompolis, wordt de radio-luisteraar nu vergast op spotjes voor de uiterst populaire click-fondsen waarmee koerswinsten kunnen worden verzegeld. “In bijna elk huishouden liggen wel folders over beleggingsfondsen en lijfrentepolissen”, zegt H. ten Hoeven, directeur bij een regionaal hoofdkantoor van de SNS Bank: “Er is al jaren een toenemend fiscaal bewustzijn. Adviseurs die steeds maar roepen 'Denk om uw fiscale vrijstelling' maken dat steeds meer mensen zich beginnen zich af te vragen: doe ik het wel goed met mijn geld?”

Veel mensen hebben blijkbaar geld, stelt SNS-bestuurder Korver met enige verbazing vast: “Het is behoorlijk verrassend om te zien hoeveel rijke mensen er zijn.” Bij de hoger opgeleiden met de betere baan ligt het voor de hand dat er geld overblijft om in aandelen te stoppen. Geld kan tegenwoordig echter ook zitten bij mensen met lagere inkomens. “Vroeger kon je de man met de Opel Kadett uittekenen, maar dat lukt niet meer”, constateert Ten Hoeven.

Pag.19: Beursorderlijnen zijn overbezet

De onverwachte vermogens komen uit schenkingen en erfenissen, waarmee kinderen profiteren van de spaarzaamheid van de ouders. Het grote vererven is nog maar net begonnen in Nederland en zal met de huidige vergrijzing binnen enkele jaren in een stroomversnelling raken. Het Centraal Bureau voor de Statistiek is in 1985 opgehouden met het registreren van vermogensverschuivingen, zodat geen cijfers beschikbaar zijn. In Duitsland wordt tot het jaar 2000 zo'n 1.800 miljard mark overgedragen aan de babyboomers, in de VS is dat 10.000 miljard dollar. Een schatting voor Nederland van rond de 500 miljard gulden wordt door bankiers niet als onzinnig afgedaan.

“De generatie die de vermogens ontvangt heeft een ander toekomstbeeld dan de vorige generatie”, zegt Keemink van de Postbank. Een goed pensioen is geen vanzelfsprekendheid meer, nu de overheid niet alleen terugtreedt maar ook de AOW ter discussie stelt. Een belegd vermogen is, zelfs als het niet in de tonnen loopt, een oudedagsvoorziening. Keemink zegt: “Een deel van het extra geld gaat op aan consumptie, maar na die ene extra vakantiereis komt er niet nog éen bij.” De rest van het geld wordt geïnvesteerd in de toekomst en aandelen geven historisch gezien het hoogste rendement.

Het beleggen in aandelen heeft de laatste jaren vooral plaatsgehad via beleggingsfondsen. Hoewel die ook nu groeien, zit de grote toename in de beleggingen door particulieren. “Dat leiden we af uit de hoeveelheid kleine transacties, die vooral de laatste maanden is toegenomen”, zegt een woordvoerder van de beurs. De SNS Bank ziet een enorme groei van het aantal rechstreekse effectenorders bij de kantoren en bij de beursorderlijnen, waarmee beleggers zonder advies maar ook zonder veel kosten zelf kunnen handelen op de beurs. “De opdrachten via de orderlijn kunnen we nauwelijks verwerken”, zegt Korver.

De Postbank was enkele jaren geleden de eerste met een beursorderlijn. “Elk jaar is de orderstroom verdubbeld, maar de laatste maanden is het echt hard gegaan. De groei in absolute cijfers verbaast ons niet, maar de snelheid waarmée is wel verrassend. Het laatste jaar is er bij ons sprake van een uitstroom van de beleggingsfondsen naar de beursorderlijn. Mensen gebruiken een deel van hun in fondsen belegde kapitaal om ook zelf actief te gaan beleggen”, vertelt Keemink. En het einde van de groei van de orderlijnen is niet in zicht, verwacht hij. “Van de naar schatting 600.000 zelfstandige beleggers, denken wij dat ongeveer een derde goedkoop wil handelen via de discount broker.”

De doe-het-zelf-belegger heeft vooral lol in de aandelenhandel. “In beleggingsfondsen zie je niet zo goed waar je geld blijft. Zelf afwegen van 'ga ik wel of niet in Endemol' geeft een veel directere betrokkenheid”, denkt Korver, die een nieuwe generatie heeft zien komen. “Naast de vermogende 45-plusser, onze traditionele belegger, is er nu de jongere belegger. Omdat die geen tonnen heeft, belegt die vaak in opties. Voor opties is niet veel geld nodig en in het ergste geval verspeel je alleen de premie. Op de orderlijn was de verhouding altijd tweederde aandelen, eenderde opties, maar die verhouding begint om te draaien.”

Mevrouw Stekelenburg is zo'n plezier-belegger, hoewel niet van de jonge generatie. “Ik leef al van een goed pensioen, dus daarvoor hoef ik niet te beleggen. Van een verlies slaap ik geen minuut minder - ook al ben ik in een week wel eens 40.000 gulden kwijtgeraakt - want voor mij is het gewoon papiergeld. Net zomin als de belasting moet je niet zeuren over koersverliezen. Ik heb ooit aandelen Stork gekocht op 40 gulden. Die gingen toen razendsnel naar de 28 gulden, maar ik heb niets verkocht. Nu staan de aandelen op een gulden of zestig.”

De beleggingsclub Fidelis van Stekelenburg is een van de vele die onlangs is aangemeld bij de Nederlandse Vereniging van Beleggingsstudie Clubs (NVBC). “Het is enorm druk met verzoeken van mensen die worden ingepast in bestaande beleggingsclubs of er éen oprichten”, zegt directeur H. Bayer. “Er zijn zo vreselijk veel beleggingsfondsen, dat mensen argwanend worden over de resultaten. Ze willen zelf een oordeel vormen en bij een club kun je dat leren.” Het programma 'Het geld ligt op straat' van RTL4 is zojuist begonnen met het Beursspel '96 en in anderhalve week hebben al 6.000 mensen zich aangemeld.

De gedaanteverwisseling van de belegger doet de bank veranderen, zegt Korver van de SNS Bank: “We zijn begonnen als spaarbank om mensen hun geld niet in de kroeg te laten uitgeven. Daarna verstrekten we hypotheken om onze klanten hun eigen huizen te laten kopen. Toen kwamen de beleggingen via de fondsen. De laatste fase is het rechtstreeks beleggen in aandelen, waardoor wij op nieuwe markten komen. Onze klanten emanciperen en wij emanciperen mee.”

    • Karel Berkhout