'Liever amateurs dan professionele acteurs'

In de nieuwste toneelvoorstelling van Mou Sen, die vanavond in Rotterdam te zien is, rennen witte konijnen over de bühne. “Het gaat me om de sfeer”, zegt de Chinese regisseur.

Het ziekenhuis is vanavond nog te zien in de Grote Zaal van de Rotterdamse Schouwburg. Inlichtingen: (010) 413 24 04.

ROTTERDAM, 30 NOV. Een chirurgenteam aan een operatietafel, een schrijver achter zijn computer, een timmerman die planken doormidden zaagt: de Chinese regisseur Mou Sen brengt de werkvloer naar het theater. En toch onttrekken zijn voorstellingen zich aan de doctrine van het socialistisch realisme. De werkende mens is bij hem geen roodwangige held die vol enthousiasme aan een glorieuze natie bouwt, maar een moe en zorgelijk schepsel.

Mou Sen wil het alledaagse in plaats van het propagandistisch verheerlijkte Chinese leven tonen en zijn acteurs zijn gewone burgers. De arts, de schrijver, de timmerman: zij allen spelen op het toneel zichzelf, ze vertellen hun eigen verhaal. “Die arts ben ik zomaar eens tegengekomen en de anderen zijn vrienden en kennissen van me”, zegt Mou Sen, die net in de Rotterdamse Schouwburg is aangekomen. “De gekunsteldheid van professionele Chinese toneelspelers stoot mij af. Ik werk met amateurs, met waarachtige mensen.”

Maakt Mou Sen dan een nieuw soort realistisch theater? Nee, dat ook weer niet. In Het ziekenhuis, zijn nieuwste voorstelling, rennen witte konijnen over de bühne terwijl slagwerkgeroffel de zintuigen verwart en er van alles tegelijk te zien is. Mou Sens regies zijn in de eerste plaats poëtisch. “Het gaat me om de sfeer”, zegt hij. “Chinese ziekenhuizen zijn rommelig en overvol; de dokters kunnen het amper bolwerken. Die sfeer van uitputting probeer ik over te brengen.”

Het ziekenhuis, dat zich lang niet alleen in een hospitaal afspeelt, is een ogenschijnlijk chaotische montage, associatief in elkaar gezet en volgepropt met filmbeelden, geluid en stemmen. Over collega's en kinderen gaan de monologen (Chinees gesproken maar met Nederlandse simultaanvertaling), over kleine vreugdes en groot verdriet, over ellebogenwerk en de verlokkingen van de commercie. Het moderne China lijkt niet meer zo héél anders dan de rest van de wereld. Alleen die kille, over alles heen schallende commentaarstem herinnert aan Big Brother, aan de controle van een nietsontziende overheid.

Mag Het ziekenhuis wel in China worden gespeeld? “We kunnen redelijk onze gang gaan”, vertelt Mou Sen, “in de volstrekte illegaliteit hoeft het alternatieve theater niet meer te opereren. Maar omdat we onafhankelijk zijn, niet van de staat, mogen we geen kaartjes verkopen. We hebben dus geen inkomen. En het huren van een zaal in Peking is gigantisch duur.” Met behulp van sponsors en eigen vermogen probeert zijn gezelschap Xi Ju Che Jian ('Theatergarage') zich staande te houden. Reclame mag de groep niet maken en het publiek is klein. Wat ook aan de afwijkende vorm van Mou Sens produkties ligt: “De Chinese toneelliefhebber is gewend aan stukken met een goed doorwrochte plot en een optimistische boodschap. Wat wij doen is geen theater, vindt men.”

In 1987 richtte Mou Sen, toen 24 en net klaar met zijn studie Chinese letterkunde, het eerste onafhankelijke gezelschap van China op: het 'Frog Experimental Theatre'. In Tibet opende hij een opleidingsstudio voor jonge Tibetaanse acteurs en op de Filmhogeschool in Peking gaf hij les in nieuwe technieken.

Xi Ju Che Jian bestaat nog niet zo lang en misschien is de groep in Europa bekender dan in China zelf. Elke uitnodiging om aan een theaterfestival mee te doen, zoals nu in Nederland aan de multiculturele manifestatie 'De kracht van cultuur', neemt Mou Sen gretig aan: “Zo kan ik zien wat voor theater er buiten China gemaakt wordt.”

Heeft het Chinese theater hem dan echt niets te bieden? “Het staatstheater niet, nee. Want dat verandert niet, daar zit geen beweging in. Ik haat routine en eentonigheid. Van alles wat je op straat vindt kun je theater maken, dus ik zal nog wel even aan het experimenteren blijven.”

    • Anneriek de Jong