Hollands Dagboek

J.H.A. Eman (1948) werd geboren op Aruba. In 1970 vertrok hij naar Nederland om in Leiden rechten te studeren. Daarnaast werkte hij er in studentencafé de Bontekoe. Na zijn afstuderen in 1977 keerde Eman terug naar Aruba om de politiek in te gaan. Nu is hij er minister-president. Deze maand uitten de fractievoorzitters van de vier grootste Nederlandse partijen forse kritiek op het bestuur van Aruba. Afgelopen week kwam Eman, die ongetrouwd is en in Oranjestad woont, naar Nederland.

Donderdag 21 november

Aruba is even in rep en roer. Na een - figuurlijk - nogal winderig weekeinde, waarin het ongehoorde optreden van de Tweede-Kamerdelegatie met de fractievoorzitters van PvdA, VVD, D66 en CDA tot groot ongenoegen leidde, trok er een tropische storm over het land. Ik begrijp van de mensen van de toeristenorganisaties AHATA en ATA dat de herstel- en opruimwerkzaamheden inmiddels ter hand zijn genomen en snel worden afgerond. Het toerisme kan normaal doorgaan.

Minstens zo belangrijk is dat Aruba ook politiek stevig ervoor staat. Ik heb daarover direct na het vertrek van de vijf Nederlandse parlementariërs telefonisch contact gehad met minister-president Wim Kok. Het gesprek met mijn collega was een verademing: hartverwarmend na de teleurstellende en onverdiend kille, grievende, opstelling van de Tweede-Kamerdelegatie. Wim Kok weet als geen ander wat Aruba de afgelopen jaren heeft gepresteerd en dat Aruba indrukwekkende vorderingen maakt op het gebied van rechtstatelijkheid en deugdelijkheid van bestuur. Precies zoals het rapport van de commissie De Ruiter aangeeft. Kort voor het bezoek van de Nederlandse politici werd dat nog eens beaamd door de Nederlandse minister van Justitie Winnie Sorgdrager.

Ik heb de premier gezegd dat zo'n moeizame sfeer, hoe jammer ook, wat mij betreft, weinig bevorderlijk is voor een vruchtbaar Koninkrijksoverleg met hem en mijn Antilliaanse collega Miguel Pourier. In de week van 25 november zou dat Topberaad worden gehouden. Kok laat er geen gras over groeien. Hij is een man van woorden én van daden. Om de kans op succes van de te voeren besprekingen te vergroten besluit hij zijn minister van Antilliaanse en Arubaanse Zaken, Joris Voorhoeve, met Orion, naar Aruba te sturen. Een verstandige beslissing waarom ik hem én de minister zeer waardeer. Mij dunkt dat er voldoende is te bespreken. Ook onze steun en toeverlaat in Den Haag, de Gevolmachtigde Minister van Aruba, Mito Croes, komt vandaag met een KLM-toestel.

Aruba heeft niets te verbergen. Minister van Justitie en Publieke Werken, Watty Vos, nodigde daarom een delegatie van de Amerikaanse regering uit voor een werkbezoek. Zij zijn zojuist vertrokken, zeer onder de indruk van de geboekte vooruitgang in zo'n relatief korte tijd. De Amerikanen hebben zelf kunnen zien wat Aruba op het terrein van de anti-witwas-wetgeving heeft gedaan. Ook is er gesproken over de nieuwe opzet van een veilige vrije zone met hoogwaardige en betrouwbare diensten. Mijn boosheid over alle gepasseerde narigheid begint, geloof ik, alweer wat weg te trekken!

Vrijdag

Kwart voor één 's nachts. Na zeventien uur vliegen landt minister Voorhoeve op Aruba. Alle Arubaanse media staan hem op vliegveld Reina Beatrix op te wachten. Hij merkt dat de uitspraken van de fractievoorzitters hier nog wel nadenderen, vooral die van VVD-fractieleider Bolkestein. Deze vertrok niet alleen nòg ongeruster ('er is veel mis'), maar vond ook dat de Arubaanse media niet onafhankelijk genoeg zijn. Nonsens. Ik weet niet waarom, maar toch denk ik even terug aan de jaren vijftig of zestig, waarin KVP-fractievoorzitter Romme het nodige in de melk had te brokkelen bij de toen nog katholieke Volkskrant. Was hij daar niet hoofdredacteur?

Ik verwelkom Joris Voorhoeve oprecht hartelijk. Hij begrijpt de grote politieke betekenis van zijn bezoek. Joris Voorhoeve vertegenwoordigt hier Wim Koks vertrouwen in Aruba. Hij doet het uitstekend en gooit geen olie op het vuur. Om 8 uur 's ochtends - niemand is in dit soort omstandigheden veel nachtrust gegeven - zit hij al bij de Gouverneur. Een uur later praat ik, onder vier ogen, in het Bestuurskantoor de hele situatie met hem door. Er volgt een open gesprek, waarin alle pijnpunten, fricties, misverstanden, onduidelijkheden en vooral onwaarheden aan de orde komen.

In korte tijd wordt duidelijk dat er voldoende basis is om mijn collega's aan het werk te zetten. Van de zijde van de Nederlandse regering blijkt voldoende vertrouwen te bestaan om de besprekingen voort te zetten. Die basis was nodig. Ik haal toch even opgelucht adem en ben verheugd over dit resultaat. Maar het vreet aan je. In de kern is hier de reputatie van een hardwerkende Arubaanse bevolking en van haar regeringsploeg in het geding. Alleen door hard te werken staat Aruba er weer uitstekend voor. Natuurlijk zijn er nog vele stappen nodig om tot een werkelijk brede sterke sociaal-economische basis te komen, maar gun ons die tijd. En belast Aruba niet met beschadigende onzin-verhalen. Ik wil het soms wel van de daken schreeuwen!

In die opgeklaarde sfeer gaan we door. Gelukkig weer opbouwende gesprekken met Voorhoeve en mijn collega's, de minister van Justitie, Watty Vos en de Gevolmachtigde Minister van Aruba Mito Croes. We nemen er de hele dag voor om stuk voor stuk alle aanbevelingen van de commissie De Ruiter na te lopen. Aan het eind van de middag is er op hoofdlijnen nagenoeg volledige overeenstemming.

De avond breekt aan. De tropenzon gaat snel onder. De hemel is gestreept en schildert prachtige kleuren. Lichtrood, vuurrood, donkerrood, zwart. Vandaag ben ik voorzichtig met beide voeten op aarde teruggekomen. Dagenlang vroeg ik mij af: 'Wat is hier gaande? Waar gaat dit over?' Ik had het gevoel in een draaikolk meegezogen te worden. En dat terwijl wij allemaal het rapport De Ruiter als een nieuwe, blanco pagina in de geschiedenis van Aruba en het Koninkrijk hadden beschouwd. Terecht naar nu blijkt.

Zaterdag

We vervolgen de besprekingen en concluderen dat er definitief voldoende basis is om te veronderstellen dat er volgende week een vruchtbaar Koninkrijksoverleg mogelijk zal zijn. Het klinkt wat plechtig, maar zo is het. Die namiddag vertrekt Joris Voorhoeve naar Nederland. Eerst vliegt hij langs Curaçao, waar hij praat met de minister van Justitie Atacho. Op het vliegveld weer veel pers en een spervuur van vragen. Voorhoeve doet, zeker in het licht van de uitlatingen van de Kamerdelegatie, duidelijke uitspraken. “Het Koninkrijksoverleg zal zinvol en vruchtbaar zijn.”

Zondag

Geen rustdag en... een teleurgestelde broer en vrienden. We trachten elke zondag, als is het maar even, de zee op te gaan, maar nu de reis naar Nederland toch doorgaat moet ik mij voorbereiden op een lange week Koninkrijksoverleg. Koffers gepakt, vergaderd met de ministers die achterblijven, afspraken verschoven, gecheckt wie wat doet, en zo meer. De dag vliegt om. Als we Aruba achter ons laten regent het, een zeldzaamheid op ons eiland. Maar de kou is uit de lucht!

Maandag

Aankomst op Schiphol. Kwart voor één 's middags. Nederland op zijn best: grijze wolken, grijze tinten, kou en regenvlagen. We worden opgewacht door Joris Voorhoeve en wisselen oprechte hartelijkheden uit. Long time no see! Ongewild doen we dit onder het alziend oog van de pers, die ons al in de slurf opwacht. Het Koninkrijksoverleg is begonnen. Als we niet oppassen is de toon ook gezet. Ik probeer de media echt ter wille te zijn, maar kan helaas nog weinig zeggen. Ik wil geen afspraken schenden. Alleen algemeenheden dus: goede sfeer, goede gesprekken en goede verwachtingen.

Onderweg naar Den Haag passeren we Leiden. Zou het lukken er vanavond nog langs te gaan? We zullen zien. Eerst ga ik 's middags om vijf uur naar minister-president Wim Kok. De stemming is prettig, ontspannen en hoopvol. Ik praat ruim een uur onder vier ogen met hem in het Catshuis. We bespreken de procedures van het Koninkrijksoverleg en zijn duidelijk en openhartig tegen elkaar. Ik ben het met Wim Kok eens: 'We hebben het Koninkrijk lief'. Daarna bijgepraat met de ministers Tico Croes (Economische Zaken en Toerisme), Watty Vos (Justitie), Glenbert Croes (Vervoer en Communicatie) en de Gevolmachtigde Minister Mito Croes.

's Avonds toch naar Leiden! Ooit, in de jaren zeventig, was ik er 'kroegbaas' van de Bontekoe. Als het even kan willen wij hier, in 'mijn' Leiden, waar ik negen jaar woonde en studeerde, een presentatie geven van Aruba. Het wordt, net als vroeger, laat in Leiden.

Dinsdag

Eerste ochtend in Nederland. Wakker worden zonder zon en met Nederlandse ochtendbladen. Rustige aandacht voor Aruba. We spreken de agenda's voor vandaag door. Ik kijk uit naar de vergadering met voorzitter prof. dr Peter Boorsma van de Stichting ABC (Aruba, Bonaire en Curaçao). Hij is voor het CDA lid van de Eerste Kamer. Peter kent ons en ons land al jaren. Ik geef zijn kwalificatie van wat zich de afgelopen dagen heeft afgespeeld hier niet weer, maar mij doet het goed.

Ik praat met hem verder over de infrastructuur en bescherming van Arikok, een prachtig natuurpark in het oosten van Aruba. Er leven bijzondere diersoorten, zoals een unieke ratelslang en zeldzame vogels. Het park moet worden verheven tot Koninkrijks Natuurreservaat. Met zoveel deskundige leden en vrienden van Aruba moet dat lukken.

Tussendoor houd ik mij op de hoogte van het 'vragenuurtje' in de Tweede Kamer. GPV-Kamerlid Middelkoop heeft minister Voorhoeve vragen gesteld over de reis van de Kamerdelegatie. De minister acht de politieke betekenis ervan groot. Er vloeit 'geen bloed' uit het debat. D66-fractievoorzitter Wolffensperger nuanceert de 'zeer harde uitspraken' van zijn VVD-collega. Hij zegt niet jaloers te zijn op zo'n aanpak. Vind ik ook.

Op de terugweg naar het Kabinet van de Gevolmachtigde Minister van Aruba en naar ons hotel in het hartje van Den Haag valt mij opeens op dat ook in Nederland de kersttijd steeds vroeger aanbreekt. Overal zie ik al kerstversiering aangebracht. Mag ik een persoonlijke wens doen? Laten we pas met kerst beginnen als Sinterklaas weer naar Spanje is vertrokken! Hoe men er ook over denkt, de kersttijd heeft iets bijzonders. Ik vind dat die sfeer nu wel heel erg verwatert.

Tien uur 's avonds ben ik op mijn kamer. Maar mijn hoop om vroeg te gaan slapen is snel vervlogen. Collega Vos van Justitie wil nog even overleggen over enkele belangrijke onderwerpen. Net als wij daarmee klaar zijn, krijgen we, na een lange transatlantische storing, telefonisch contact met onze collega's in Aruba. De bonden dreigen er met een ambtenarenstaking over een toegezegde salarisverhoging. Ten tijde van de economische terugval heeft iedereen in Aruba zich jarenlang zware financiële offers getroost, de ambtenaren niet in het minst. De regering heeft daarom een Sociaal Plan ingesteld om een rechtvaardiger inkomensverdeling te bereiken. Verdubbeling van de pensioenen, verhoging van het minimumloon en hogere bijstandsuitkeringen. Om half vier 's nachts voeren we het laatste telefoontje. We zijn eruit. Het gevaar is afgewend. Geen staking.

Woensdag

Normale tijd opgestaan. Meteen bij het ontbijt voorbesproken wat we gaan doen. Waar het overleg moeilijk dreigt te worden collega's moed ingesproken. Ik heb een voorbereidend gesprek met oud-ministerpresident Barend Biesheuvel en Hans du Marchie Servaas, president van de Centrale Bank van Aruba over de instelling van een commissie die aanbevelingen moet doen betreffende de financiële relatie tussen Nederland en Aruba. Aruba heeft voor het Koninkrijksverband gekozen vanwege de waarborg van goede rechtstatelijke verhoudingen en buitenlandse betrekkingen, maar niet om wille van een vaste en eenzijdige financiële relatie. We hebben niet voor niets, al tijdens het eerste kabinet Eman ('86-'89), een Arubaanse Investerings Bank opgericht. Ik ben uitermate blij dat Biesheuvel bereid is het voorzitterschap van de werkgroep op zich te nemen.

's Middags een uitgebreid interview met Elsevier. Daarna een gesprek met Bob Kroon, correspondent van International Herald Tribune. De Herald wil weten wat er nu precies tussen Nederland en Aruba verkeerd ging. Er ging niets mis. Er zat alleen iets fout bij enkele fractievoorzitters. Aruba zal nog duidelijker en vaker moeten vertellen hoe het ervoor staat. Dat we nu al de gelegenheid krijgen om tal van positieve Arubaanse ontwikkelingen te schetsen hebben we ook een beetje aan Bolkestein te danken! Eerlijk is eerlijk.

's Avonds vol met besprekingen, die tot een definitieve afronding moeten leiden van het Koninkrijksoverleg. Morgenochtend gaat het gebeuren. Dan presenteren de ministers-presidenten van Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba een belangwekkend voorstel van Rijksbesluit, zoals in de Rijksministerraad is overeengekomen. Wim Kok krijgt alle lof. Hij is zeer goed bezig geweest.

Donderdag 28 november

Dé dag van het Koninkrijksoverleg. Om half elf zitten Kok, Pourier en ik in het Catshuis voor een haag van persmensen. Iedereen voelt het belang van deze bijeenkomst aan. Ik zit al sinds de jaren zeventig in de politiek en ik kan niet zeggen dat het ooit saai is geweest, maar dit is, samen met het bereiken van de Status Aparte en de vaststelling van het nieuwe Koninkrijksstatuut, een van de boeiendste en belangrijkste momenten in onze geschiedenis.

Direct daarna heb ik met de Arubaanse minister van Economische Zaken en Toerisme Tico Croes en de minister van Vervoer en Communicatie een bijzonder informatief gesprek met VNO/NCW-voorzitter Hans Blankert. Tegelijk bereikt mij het bericht dat een langlopende kwestie over de teruggave van een hotelgarantie is afgerond. Een belangrijke 'deal is sealed'. Onze garantieverplichtingen - tien jaar geleden aangegaan na de dramatische sluiting van de Exxon-raffinaderij - zijn daarmee drastisch gedaald tot 205 miljoen gulden. Fantastisch werk van Tico Croes en zijn mensen! Een enorme last is van onze schouders.

's Middags bezoeken mijn collega's en ik het bejaardencentrum 'Nos Aquamarina' voor Arubaanse en Antilliaanse mensen.

Het was een prettig en emotioneel bezoek. Ik heb met mijn collega's afgesproken te bekijken of dit systeem ook voor Aruba geschikt zou zijn. 's Avonds biedt Joris Voorhoeve Aruba en de Nederlandse Antillen een diner aan. Er heerst gelukkig weer een ontspannen sfeer. Dat biedt perspectief op de Rijksministerraad morgenmiddag, als wij het Protocol ratificeren. Anekdotes over elkaars politieke ervaringen gaan lachend over tafel. Het doet mij goed. Rust in het Koninkrijk, en Aruba in het Koninkrijk. Mijn hele politieke leven zal ik mij daarvoor blijven inzetten.

    • J.H.A. Eman