GOULD (2)

Gould heeft het moeilijk met trends in de evolutie. Evolutie zou geen trends kennen en al helemaal geen 'Scala Naturae', een in de Middeleeuwen ontstaan beeld van een ladder waarop organismen van laag tot hoog kunnen worden gerangschikt met de mens uiteraard op de bovenste trede.

Je kunt met het ontmythologiseren van de mens echter ook te ver doorschieten. Dit past in een postmodern pessimistisch mensbeeld dat kennelijk ook door Gould wordt aangehangen. Moeten we ook niet de andere kant van de medaille belichten: onderzoeken waar de mens uniek is en daar trachten een waardeoordeel over te vellen?

Waarom erkennen we niet dat de mens, of door een goddelijk plan of door een onvoorspelbaar rad van avontuur, inderdaad een hoogtepunt is in de evolutie? De enige soort die weet, of behoort te weten, wat zijn verantwoordelijkheden jegens de natuur zijn. Die met zijn kennis van waarheid, wijsheid en schoonheid zijn aandeel in het evolutieproces kan sturen en er zin aan kan geven?

Inderdaad. Homo sapiens is pas 200.000 jaar oud en pas 12.000 jaar is er sprake van een culturele evolutie. Een oogwenk vergeleken met de ouderdom van de bacteriën die op zo'n 3,5 miljard jaar geschat wordt. Je kunt filosoferen over hoe het met de mens zal aflopen. De vooruitzichten zijn niet goed. Gaat de bevolkingsgroei door, dan zal, om te spreken met de woorden van de filosoof Herman Philipse, de achteruitgang de vooruitgang inhalen. Dan zal deze periode van bevolkingsgroei gevolgd worden door een waarin massale sterfte en groei, als bij lemmingen, zich zullen afwisselen. De wereldoorlogen van deze eeuw of de aanhoudende conflicten in Afrika illustreren op navrante wijze zo'n toekomstscenario. Krijgen we het door bacteriën ingestelde evenwicht, dat Jim Lovelock Gaia noemt, kapot en gaan we er inclusief bacteriën allemaal aan? Of is er toch een derde weg waarin we onze evolutionaire verworvenheden desnoods als rentmeesters kunnen inzetten? De sleutel ligt bij de mens, niet bij bacteriën.

    • Dr. Hans Roskam