Unilever laat wrange bijsmaak achter

ROTTERDAM, 29 NOV. Het werd een happy end voor de werknemers van ijsfabrikant Den Hertog. Het voormalige familiebedrijf valt in de schoot van een ander familiebedrijf: het 120-jaar oude Brinkers. De 52 werknemers van de fabriek in Melissant hebben het aan hun eigen vechtlust te danken dat Unilever-dochter Iglo-Ola niet zonder meer de fabriek heeft gesloten.

En toch resteert een wrange bijsmaak: ze zijn hun merknaam Den Hertog en hun produkt, het fameuze Hertog-ijs, kwijt aan multinational Unilever.

Amper anderhalf jaar is Den Hertog eigendom geweest van Iglo-Ola. Na maandenlange onzekerheid kwam er gisteren duidelijkheid voor de werknemers. De Koninklijke Brinkers, producent van margarine (Leeuwezegel, Wajang), geelsauzen en gebak koopt de fabriek van Den Hertog. Het zwijgzame Brinkers, dat al vijf vestigingen heeft in Nederland, wil in Melissant (Goeree-Overflakkee) bavorois en andere desserts gaan maken.

De zaak-Den Hertog is een goede illustratie van wat een klein, succesvol bedrijf kan overkomen wanneer het in handen valt van een multinational. In de zomer van 1995 nam Unilever Den Hertog over van BolsWessanen, dat het bedrijf op zijn beurt enige jaren daarvoor had overgenomen van oprichter Willem den Hertog. Die was in 1979 begonnen in Melissant met allerlei produkten, variërend van boterkoek tot ijs. Den Hertog groeide sindsdien uit tot een belangrijke speler op de Nederlandse ijsmarkt en is nu marktleider in het segment één-literbakken ijs. Waar een gigant als Iglo-Ola enorme bedragen spendeert aan reclame en marketing, won Den Hertog marktaandeel dankzij de groeiende reputatie van zijn ijs.

Als een op zichzelf staand familiebedrijf was Den Hertog zeer succesvol, en voor het personeel had alles bij het oude mogen blijven. Maar wanneer een multinational aan de touwtjes trekt, gaan andere wetten gelden. Unilever concentreert in heel Europa de ijsproduktie in zo min mogelijk vestigingen om de keiharde concurrentie met andere giganten als Nestlé, Danone en Mars vol te houden. Iglo-Ola-directeur Bemer zei gisteren dat in de zomer van '95 al duidelijk was dat drie fabrieken (Wilp, Hellendoorn, Melissant) te veel waren voor Iglo-Ola. Het besluit Den Hertog te sluiten werd versneld door de beslissing van Mars de prijzen fors te verlagen en de komst van Nestlé (Motta-ijs) op de Nederlandse markt.

Het dossier-Den Hertog is vergelijkbaar met de afstoting door Unilever van de zeepfabriek De Fenix in Zwolle, vorig jaar. Ook daar was sprake van een winstgevend bedrijf en werknemers met een hoogontwikkeld arbeidsethos. Maar ook dit bedrijf paste niet in de rationalisatie die Unilever voor de wasmiddelenproduktie voor ogen had. In dit geval slaagden de vijftig werknemers er via een management buy-out in hun werkgelegenheid te behouden.

Multinationals als Unilever zijn geïnteresseerd in massamarkten, in tegenstelling tot kleinere (familie-)bedrijven als Den Hertog, die zich met een kwalitatief sterk produkt richten op een specifieke markt. Winstgroei is binnen de Unilever-filosofie vooral mogelijk als de kosten fors omlaag gaan: fabrieken worden gesloten en samengevoegd, banen geschrapt en de produktiviteit moet omhoog. Het proces van sanering is bij Unilever al tientallen jaren gaande. In 1976 werkten er in Nederland circa 30.000 mensen bij de verschillende bedrijven. Nu zijn het nog maar circa 9.000.

Iglo-Ola wilde de prestigieuze merknaam Den Hertog graag hebben, maar had weinig trek in de gloednieuwe fabriek in Melissant. Marketeers van Iglo-Ola wilden begin dit jaar zelfs alvast de formules van nieuwe ijsprodukten bij Den Hertog weghalen. Maar de 52 werknemers van het winstgevende bedrijf staken een stokje voor dat scenario. Ze vochten voor het voortbestaan van hun bedrijf, riepen een staking uit, dreigden met juridische stappen en zochten de publiciteit.

Ondernemingsraad en bonden slaagden erin een unieke overeenkomst uit het vuur te slepen. Iglo-Ola en Brinkers garanderen de werkgelegenheid van de 52 werknemers van Den Hertog. Iglo-Ola verplicht zich bovendien om tot 1 juli 1998 orders te plaatsen bij Den Hertog. Verder komt er een ondernemings-CAO en is er een garantie voor een sociaal plan, mocht het met Den Hertog toch misgaan. Ook financiert Unilever een substantieel scholingsfonds.

De vakbonden onderstreepten gisteren het unieke karakter van de overeenkomst met Iglo-Ola. FNV-bestuurder H. van der Windt zei niet de illusie te hebben dat deze constructie ook zal worden toegepast bij de andere Nederlandse Unilever-bedrijven, waar het afgelopen jaar al zo'n vijfhonderd banen verloren zijn gegaan.

Bij het familiebedrijf Brinkers lijken de - in meerderheid - christelijke werknemers van Den Hertog zich nu al beter thuis te voelen. De company-code die ondermeer vloeken en zondagsarbeid verbiedt blijft van kracht. Resteert de vraag of het produkt dat ze groot hebben gemaakt, Hertog IJs, bij Iglo-Ola in goede handen is. Voor de mensen in Melissant ligt het antwoord op die vraag voor de hand: 'neen'.

    • Paul Wessels