Fokkers doodstrijd: van Dasa tot Bombardier en Samsung

22 januari 1996 Op 'zwarte maandag' trekt Daimler-Benz het infuus uit zijn noodlijdende dochterbedrijf Fokker. Vanaf de dinsdag daarop proberen de bewindvoerders A. Deterink, A. Leuftink en R. Schimmelpenninck de dan in surséance van betaling verkerende patiënt te reanimeren. 26 januari De bewindvoerders melden zich voor het eerst aan de buitenwereld. Ze hebben goed nieuws. De Nederlandse Staat staat garant voor een boedelkrediet van 255 miljoen gulden en plaatst bovendien versneld een defensie-order, goed voor nog eens 110 miljoen. Fokker heeft voor zeker vijf tot zes weken lucht gekregen.

In die periode melden zich ongeveer veertig bedrijven, die interesse tonen voor (delen van) Fokker. Echt serieus blijkt alleen Bombardier en Samsung. Het Canadese Bombardier stuurt direct na de surséanceverlening een delegatie naar Amsterdam en krijgt snel inzage in de boeken.

De bewindvoerders zelf werken door aan hun 'DAF-scenario'. In een persverklaring stellen zij dat geen enkele gegadigde de aandelen Fokker wil overnemen. Conclusie: een onvermijdelijk faillissement van de Koninklijke Nederlandse Vliegtuigenfabriek Fokker. Zo'n dreigdende ondergang oogt misschien vervelend, maar biedt tal van mogelijkheden. Fokker kan schuldenvrij worden opgeleverd en een ingrijpende personeelsreductie kan zonder afvloeiingskosten worden uitgevoerd.

27 februari Bombardier haakt af. Dat is het omslagpunt. Dat een dag eerder machinebouwer Stork als mogelijke partner naar voren is getreden, kan de teleurstelling dan ook niet verminderen.

Met alleen Samsung als overnamekandidaat wordt de ademnood van Fokker groter en groter. Twee dagen later tovert Fokker een Chinees konijn uit de hoed: Aviation Industries of China (AVIC). De eerste contacten zijn serieus genoeg om de klinisch dode patiënt nog even in leven te houden. Minister Wijers verlengt daarom het boedelkrediet. 6 maart Minister Wijers wil van de Nederlandse financiers en Stork weten waar hij aan toe is. De bijeenkomst is “nuttig”, vindt Wijers, maar levert geen concreet resultaat op. Twee dagen later wordt duidelijk waarom de minister het overleg zo nuttig had gevonden. Het is hem definitief duidelijk dat de Nederlandse banken en beleggingsinstellingen geen belangstelling hebben voor het overeind houden van Fokker. AVIC valt op 14 maart af als gegadigde. Blijft over het Zuidkoreaanse Samsung. 15 maart Om zes uur 's ochtends krijgen de bewindvoerders en EZ een fax uit Seoel waaruit blijkt dat de Koreanen op dat moment niet als serieuze partner zijn te beschouwen. In het Aviodome op Schiphol kondigt Van Schaik een paar uur later het faillissement van Fokker aan. De holding en Fokker Aircraft (de eigenlijke vliegtuigbouw) gaan failliet. De levensvatbare delen (service, onderhoud en reparatie, componentenbouw, elektronica en militaire produkten) blijven erbuiten en worden ondergebracht bij de houdstermaatschappij Fokker Aviation BV. Als gevolg van de faillissementen verliezen 5664 werknemers hun baan. Een deel (950 man) krijgt evenwel een functie bij Aviation, 350 mensen worden berokken bij de afbouw van vliegtuigen.

De curatoren proberen na het faillissement tijd te rekken zodat de vliegtuigbouw voor Nederland behouden kan blijven. De produktie van al bestelde vliegtuigen op Schiphol-Oost draait de eerste drie maanden door. Later slagen de curatoren erin in een zogenoemde Venster 3 vijftien nieuwe orders (o.a. zeven Fokker 70's voor de KLM binnen te halen waardoor de assemblage op Schiphol tot april 1997 kan doordraaien. 22 maart Een uiterste poging op het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht om een 'Oranje-scenario' (met de Nederlandse overheid, Stork en enkele banken) op te tuigen mislukt. De banken achten de risico's te groot. 1 augustus Samsung meldt zich opnieuw als gegadigde en stuurt een delegatie naar Nederland. De Zuid-Koreanen denken aan een constructie waarbij de huidige Fokker-programma's op Schiphol blijven maar willen een nieuw toestel met 130 zitplaatsen ontwikkelen dat geheel in Korea wordt gebouwd. De curatoren worden het al vrij snel eens over een prijs voor de activa die Samsung zal overnemen. Het is de bedoeling dat zowel de Nederlandse staat als Stork voor 15 procent in een nieuwe onderneming zal deelnemen. Samsung eist van minister Wijers behalve een aandelenparticipatie, en een bijdrage aan het werkkapitaal ook een forse bijdrage in de vorm van ontwikkelingskredieten. Begin oktober Samsung vraagt 1 tot 1,5 miljard gulden van de Nederlandse overheid zonder garanties te geven voor de werkgelegenheid en voortzetting van Fokkers ontwikkelings- en produktieactiviteiten op Schiphol-Oost. 16 oktober Voor de finale onderhandelingen met Samsung schakelt Wijers opnieuw de oud-Unilever-topman Floris Maljers in. De onderhandelingen staan onder grote tijdsdruk aangezien de voornaamste toeleveranciers van Fokker als Shorts (vleugels) en Dasa (rompen) de curatoren te verstaan hebben gegeven dat zij eind oktober hun produktielijnen voor Fokker-onderdelen definitief willen sluiten. 25 oktober Samsung laat de curatoren weten dat de Koreaanse overheid toestemming moet geven voor een overname van Fokker. Tevens laten zij doorschemeren dat de onderhandelingen ernstig worden gecompliceerd door het feit dat een overname dor de Koreaanse overheid wordt gekoppeld aan het Koreaanse consortium voor de luchtvaartindustrie KCDC, waarin belangrijke bedrijven als Hyundai, Daewoo en Korean Air participeren. Half november Het wordt de curatoren, maar ook minister Wijers van EZ, duidelijk dat de Koreaanse bedrijven wat de overname van Fokker betreft niet op één lijn zitten en dat de besluitvorming in Korea nog geruime tijd kan gaan duren. Fokker vraagt opnieuw respijt bij de voornaamste toeleveranciers, Rolls Royce (motoren), DASA (rompen) en Shorts (vleugels). 27 november Shorts maakt bekend dat de 'deadline' van Fokker al ettelijke keren is overschreden en dat het niet langer bereid is vleugels te maken voor Fokker. 28 november De curatoren melden dat Shorts heeft meegedeeld dat het definitief is afgehaakt. Shorts wil een nieuwe fabrikant die bereid is vleugels te maken voor Fokker nog wel assisteren met technische know-how, maar daar hangt wat de Noordieren betreft een duur prijskaartje aan. De curatoren concluderen daarna dat het businessplan van Samsung daardoor te duur wordt en dat een doorstart van Fokker is mislukt. 29 november Samsung geeft vanuit Seoel te kennen dat het toch weer wil praten over een overname van Fokker.