Definitief einde van Fokker lijkt nu onafwendbaar

ROTTERDAM, 29 NOV. De hoofdrolspelers in het Fokker-drama blijven vertwijfeld achter. Helemaal dicht is de deur nog niet: hoewel alle partijen toegeven dat de kansen op redding van Fokker nu uitermate gering zijn geworden, laten ze een sprankje hoop bestaan. De contacten met Samsung zijn niet geheel verbroken - het Zuidkoreaanse bedrijf zegt zelf toch nog verder te willen praten - en er kunnen nog andere gegadigden opduiken die een goed plan op tafel leggen. Maar wie daar nog in gelooft moet van sprookjes houden.

Het definitieve einde van Fokker - althans wat er nog van het bedrijf over is - lijkt onafwendbaar. Het afketsen van de reddingspoging moet vooral een bittere pil zijn voor onderhandelaar Floris Maljers. Na zijn mislukte poging om Fokker binnen het Duitse DASA overeind te houden is nu ook de overname van het restant van de failliete vliegtuigbouwer door het Zuidkoreaanse Samsung onder zijn handen afgebroken. Het zou te simpel zijn de schuld voor de mislukking te deponeren bij Maljers, de oud-Unilever-topman die namens minister Wijers onderhandelde. De oorzaak lijkt te liggen in Zuid-Korea, waar Samsung zijn hand kennelijk heeft overspeeld tegenover andere industriële partners en de Koreaanse overheid.

De curatoren waren, vooral onder druk van toeleverancier Shorts, genoodzaakt de stekker eruit te trekken. Shorts wilde of kon niet langer wachten op een overname door Samsung, Stork en de Nederlandse overheid.

Samsung is na maanden onderhandelen als partner afgevallen, en liet gisteren weten dat een beslissing van de Koreaanse regering nog zeker een maand zou duren.

Dat werd Shorts te gortig. De vleugelbouwer, waarmee Fokker al tientallen jaren een innige en goede relatie heeft, koos voor zichzelf en haakte af. Daarmee restte de curatoren geen andere mogelijkheid dan af te zien van een doorstart onder leiding van Samsung.

De curatoren hebben dit gisteren aan de Koreanen meegedeeld en besloten nog uitsluitend de laatste vliegtuigen (elf stuks) af te bouwen. In april of mei volgend jaar komt er dan na 77 jaar een triest einde aan zelfscheppende vliegtuigbouw in Nederland.

De curatoren lieten gisteren doorschemeren dat er steeds meer geld bij moet als Fokker na april zou willen doorproduceren. En als er geen partij opstaat die vleugelbouwer Shorts financieel compensatie biedt zullen de vleugels voor de straalvliegtuigen elders moeten worden gebouwd en dat is juridisch gecompliceerd, tijdrovend en zeer kostbaar.

Pag.13: Samsung door Seoul teruggeblazen

Pas in de allerlaatste fase van de onderhandelingen, toen een akkoord met curatoren, Nederlandse staat en Stork op een haar na rond was, werd Samsung door de eigen regering duidelijk gemaakt dat een overname alleen kon in een consortium met daarin ook de concerns Daiwoo, Hyundai en Korean Air. Dit compliceerde het toch al veel te lange onderhandelingsproces dermate dat de toeleveranciers niet langer wilden wachten.

De vraag is wel of én minister Wijers, zijn onderhandelaar Maljers - bepaald geen vliegtuigman - en de curatoren deze complicatie niet hadden kunnen voorzien. Het was wijd en zijd bekend dat het intiatief voor een Koreaanse instap in de commerciële vliegtuigbouw vanaf het begin bij de regering in Seoul heeft gelegen. Aan Samsungs hernieuwde belangstelling voor Fokker ging de mislukte poging van de Koreanen vooraf om, eveneens in consortium-verband, samen met de Chinezen een 100-zitter te bouwen. Aan Nederlandse zijde had wellicht vermoed kunnen worden dat de Koreaanse overheid, die aan een Fokker-avontuur ook zo'n 900 miljoen gulden had moeten bijdragen, opnieuw aan een soortgelijke opzet de voorkeur zou geven.

Moet de hele gang van zaken worden geïnterpreteerd als een complot van Samsung om zo de Fokker-restanten straks tegen een echte uitverkoopprijs uit de boedel te kunnen kopen? Minister Wijers en de curatoren durven die vraag niet echt te beantwoorden. Curatoren sluiten overigens niet uit dat Samsung straks inderdaad nog geïntesseerd is in enkele delen, en dan vooral de Fokker-kennis.

Of voor het Noord-Ierse Shorts een rol heeft gespeeld dat moederconcern Bomdardier uit Canada zelf ambities en planen heeft om een voor Fokker concurrerend straaltoestel te lanceren, is onduidelijk. Daarvoor ontbreekt elk bewijs maar in de luchtvaartindustrie doen die berichten hardnekkig de ronde. Minister Wijers heeft al in september hard op Bomdardier-topman Beaudoin moeten inpraten om hem met Shorts bij Fokker aan boord te houden.

Teleurstelling en hier en daar zelfs verbittering heerste er gisteren na het doodsbericht onder het resterende personeel op Schiphol-Oost. Veel van hen worden over enkele maanden voor de tweede keer in één jaar op straat gezet. Niet minder teleurgesteld waren ook de curatoren. Hen valt niet te verwijten dat zij niet alles hebben gedaan om Fokker als going concern te laten voortbestaan om daarmee “hoogwaardige technologie en werkgelegenheid voor Nederland te behouden”. Vooral het prestige van curator Louis Deterink, die graag als de redder van DAF én Fokker door het leven zou zijn gegaan, is ietwat gedeukt. “Je gaat natuurlijk liever voor de winst”, erkende Deterink volmondig. Misschien past achteraf wel de vraag of het verstandig was de reddingsopertie zo lang te rekken en de werknemers - die toch al jaren van onzekerheid en massaontslagen achter de rug hadden - zo'n lange tijd tussen hoop en vrees heen en weer te slingeren. Maar ja, de loyaliteit van Fokker-personeel grenst aan het ongelooflijke. Bij velen stonden de tranen gisteren dan ook in de ogen. Zij zullen hun geliefde bedrijf in de komende maanden geleidelijk moeten verlaten.

In Den Haag staan de regeringspartijen pal achter het beleid van minister Wijers. Zij vinden unaniem dat de bewindsman genoeg heeft gedaan om een redding van Fokker mogelijk te maken. Alleen van CDA-woordvoerder Mateman kreeg Wijers opnieuw de wind van voren. Mateman spreekt van een gemiste kans. Hij vindt dat Economische Zaken zich veel harder had moeten maken voor een puur Nederlandse oplossing voor Fokker, een zogenoemd stand-alone scenario. De CDA-er vergeet daarbij dat zo'n optie begin dit jaar heel serieus is geprobeerd en op het allerlaatste nippertje niet haalbaar bleek. Wijers' standpunt was en is: stand alone is prima, maar state alone kan niet.

De minister houdt nu het geld dat voor de Fokker-Samsung operatie was uitgetrokken in zijn zak. Hij kan dat naar de mening van velen - ook in de Tweede Kamer - beter proberen in te zetten om voor Nederland (via het Stork-bedrijf Fokker Aviation en andere ondernemingen en instituten) een nieuwe entree in Airbus te helpen realiseren. Daar liggen nu, onder meer met de ontwikkeling van de grote Airbus A3XX, mogelijke unieke kansen om de Nederlandse kennis en kunde op vliegtuigbouwgebied te benutten en voor de toekomst zeker te stellen. Voor een zelfstandige, zelfscheppende vliegtuigindustrie zoals Fokker wilde zijn is Nederland veel te klein. Die conclusie had EZ echter al veel eerder getrokken.