Conflict Zaïre breidt zich uit naar buurlanden

KIGALI, 29 NOV. De veiligheidssituatie in Burundi is de afgelopen weken ernstig verslechterd. Zowel Hutu-rebellen als het Tutsi-regeringsleger voeren hun acties op als gevolg van de oorlog in het aangrenzende Oost-Zaïre. Langs de grens van Zaïre met Oeganda zijn eveneens hevige gevechten uitgebroken.

“Uit de ene crisis van Oost-Zaïre ontstaat een andere crisis in de regio”, zegt een waarnemer uit de Burundese hoofdstad Bujumbura. Burundese rebellen van de Strijdkrachten voor de Verdediging van de Democratie (FDD), geleid door Leonard Nyangoma, voerden de afgelopen twee jaar acties uit vanuit vluchtelingenkampen in Oost-Zaïre. Al deze kampen zijn na de gevechten ontruimd en de FDD-rebellen verloren zo hun uitvalsbases. De FDD-strijders proberen nu over Burundees grondgebied zich een weg te banen naar vluchtelingenkampen in Tanzania.

Het Burundese regeringsleger lijkt met redelijk succes aanvallen uit te voeren op de doortrekkende rebellen. “Het Tutsi-leger stelt zich sinds kort veel agressiever op, de soldaten tonen veel meer zelfvertrouwen dan voorheen”, concludeert een waarnemer. Vooral in de gebieden rond Bujumbura en de provincies Kayanza en Ruigi hebben hevige gevechten plaats met FDD-rebellen op weg naar Tanzania. Vermoedelijk wil de FDD nieuwe uitvalbases opzetten in Tanzania.

De FDD van Nyangoma is ongetwijfeld een van de grootste verliezers door de oorlog in Oost-Zaïre en het Burundese regime van president Pierre Buyoya één van de winnaars. Vóór de crisis in Zaïre hadden de FDD-opstandelingen Buyoya vrijwel met de rug tegen de muur gedrukt, mede als gevolg van regionale sancties tegen het Burundese regime, dat in juli door middel van een staatsgreep aan de macht kwam. Rebellen en regering stonden enkele weken geleden op het punt onderhandelingen te beginnen. Die kans lijkt inmiddels beduidend verkleind. “Nyangoma wil nu eerst zijn militaire positie versterken, alvorens hij bereid is plaats te nemen aan een onderhandelingstafel”, analyseert een diplomaat in Bujumbura.

De ongeveer 160.000 Burundese vluchtelingen in en buiten Oost-Zaïre wacht de grootste humanitaire tragedie. In tegenstelling tot de Rwandese vluchtelingen hebben de Burundese Hutu's niet de mogelijkheid veilig terug te keren naar hun vaderland. In de provincie Cibitoke werden eind vorige maand volgens verscheidene bronnen 300 terugkerende Hutu's met bajonetten gedood in een kerk in het dorpje Muramba. Het is onduidelijk of de daders regeringssoldaten of Tutsi-milities waren.

Een geschatte 30.000 Burundese vluchtelingen keerden in de afgelopen weken terug naar hun vaderland, een andere 30.000 staken het Tanganyikameer over om Tanzania of Zambia te bereiken. De overige tienduizenden Burundese Hutu's dolen rond in Oost-Zaïre. Zij begeven zich vermoedelijk zuid- of westwaarts in Zaïre.

Ook naar het veel noordelijker gelegen Oeganda heeft de oorlog in Oost-Zaïre zich uitgezaaid. Eerder deze week beschoten Oegandese regeringssoldaten rebellen die vanuit Zaïre Oeganda binnentrokken. Twee weken geleden voerden deze opstandelingen van de Nationale Unie voor de Bevrijding van Oeganda een aanval uit op de in het zuidwesten gelegen stad Kasese. Er ontstond een grote veldslag, waarbij het Oegandese regeringsleger 300 tot 400 guerrillastrijders doodde. Tienduizenden Oegandezen raakten ontheemd door deze gevechten. De aanvallers trokken zich na hun grote nederlaag terug in Zaïre en voerden ongeveer 300 bewoners met zich mee. Zaïrese rebellen veroverden eergisteren de stad Butembo in het grensgebied van Oeganda, waarna de bewegingsvrijheid van de Oegandese opstandelingen in Zaïre vermoedelijk is afgenomen.

Over de identiteit van deze Oegandese rebellen bestaat onduidelijkheid. Al vele jaren opereert een Oegandese rebellenbeweging in de ondoordringbare Ruwenzori-bergen, woongebied van de fameuze gorilla's. De huidige groep opstandelingen zou bestaan uit Rwandese Hutu's en Salaf Tabliqs (een groep Oegandese moslim-fundamentalisten) alsmede uit een rebellengroep in Noordwest-Oeganda die opereert vanuit bases in Zuid-Soedan. Het islamitisch-fundamentalistische regime van Soedan onderhoudt goede relaties met het Zaïrese regeringsleger, Oeganda is een bondgenoot van het huidige Rwandese regime. Een woordvoerder van de Nationale Unie voor de Bevrijding van Oeganda ontkende gisteren steun te ontvangen van Soedan. De Oegandese president Museveni bezocht in militair uniform en met een geweer over de schouder het grensgebied bij Kasese. De president waarschuwde bij een eventuele nieuwe aanval van de rebellen zijn leger achter de rebellen aan te zullen sturen, Zaïre in.

    • Koert Lindijer