De stille kracht van het stokje

Wierook wordt van oudsher gebruikt bij religieuze en magische rituelen. De stokjes zijn gemaakt van harssoorten vermengd met houtskool, houtpulp, lijm en synthetische geurstoffen. In Surinaamse toko's wordt wierook gekocht om bij een sterfgeval boze krachten uit het huis te verdrijven.

Wierook kun je zowel met een kerkdienst als met een zweverige hippiebijeenkomst associëren, maar het is vooral geur - die je wel of niet lekker vindt. Zo dacht Nadia er ook over, tot ze op een dag wierook brandde en een Surinaamse kennis bij haar langskwam. Die zei: “Dat is de verkeerde wierook, die is om boze geesten te verdrijven.” De Egyptenaren verdreven al boze machten met wierook of lubanon, zoals de oude Grieken het noemden. Verder gebruikten ze de uit Indië afkomstige hars met etherische olieën, net als de Babyloniërs, Assyriërs, Palestijnen en Romeinen, voor offers of religieuze doeleinden.

Duizenden jaren later doet Henry in zijn toko in de Amsterdamse Haarlemmerstraat niet anders. Hij is een hindoestaan van Surinaamse afkomst, die naar eigen zeggen niet veel afweet van hindoeïsme en godsdienst op zijn eigen manier beleeft. Achterin de winkel, achter een schotje, staat een zelfgemaakt altaar met een bloemetje, enkele bronzen beeldjes en vijf beeltenissen van Laxmi Devi, 'moeder de vrouw'. Hij heeft de afbeeldingen uitgeknipt uit een kartonnen doos met wierookstaafjes. “Begrijp me goed, het zijn geen afgoden. 's Ochtends thuis en wanneer ik in de winkel kom, steek ik een stukje wierook aan en vraag ik god of het goed mag gaan. Maar niet alleen voor mezelf, hoor”, zegt Henry.

Zoals alle toko's verkoopt Henry wierook in pakjes van twaalf stokjes, die een paar gulden kosten. Wonder incense sticks vermeldt het opschrift van een doos. Tekeningen van bergen geld en een kussend paar maken duidelijk op welke terreinen de wonderen verwacht mogen worden. Henry zegt dat hij niet veel kan vertellen over de wierook met de speciale krachten, maar weet wel dat vooral Afrikanen het goedje made of age old proven ingredients kopen en gebruiken.

In de Surinaamse 'culturele winkel' Kankantrie werkt Paul; hij is zo'n 'Afrikaan', hoewel hij een hindoestaanse vader had. Hij weet veel meer te vertellen over wierook. “Als iemand is doodgegaan, moet je de boze krachten uit het huis verdrijven. Dan gebruik je wierook die 'Go away evil' heet. Daarna reinig je het huis nog eens met drie-koningen-kerkwierook”, vertelt hij. Ter illustratie zet hij een glazen potje met wat brokjes wierook neer. Vervolgens toont hij een ander potje: Satan be gone. Dit is volgens Paul sterker dan de staafjes Evil go away. Hij noemt, zonder een spoor van ironie, de ingrediënten: “Rattepeper, droge koeievlo, takjes en ezelkeutels.”

De rij met dozen wierook achter hem bevat twintig verschillende soorten wierook, met namen als Adam & Eve, Protection en Money Drawing. Op de doos Healing staat een Jezusfiguur afgebeeld die zijn hand legt op een gehavende jongeman. Zijn kruk ligt naast hem en een hond aanschouwt het wonderlijke tafereel.

Elke geur heeft een eigen oogmerk. De afbeelding op de wierook van het merk Domination maakt nieuwsgierig: een vrouw kijkt met een priemende blik naar een man die op zijn knieën en met gevouwen handen een smekend gebaar maakt. Hoe werkt dat? “Je nodigt iemand uit bij je thuis, steekt twee staafjes aan, maakt een babbeltje, kijkt hem goed aan en dan krijg je macht over hem”, legt Paul uit. Maar kan het dan ook niet andersom werken? Met een glimlach: “Wie weet. Maar je moet er in geloven.”

En Paul doet dat. “Mijn God”, verheft hij zijn stem, “je gaat me niet geloven, maar ik zweer het bij de Here God.” Hij wijst omhoog en vertelt dan hoe 'een kwade geest' bezit bleek te hebben genomen van zijn zoon, die volgens de voorspelling van een waarzegster overleed. “Toen ben ik naar Suriname gegaan, heb een speciaal reinigend bad genomen en een kapoe, een medicijndrank, gedronken. Ik heb een ring gekregen en een ketting, om me te beschermen en de boze geesten af te weren.” En wierook dan? Had het branden van een staafje Go away evil niet kunnen helpen om de kwade krachten af te weren; op de doos staat immers een illustratie van een man die een gehoornde duivel verjaagt? “Wierook is te zwak voor dergelijke grote kwade krachten”, zegt Paul, “het geeft je net genoeg kracht en ruimte om naar Suriname te gaan en een reinigend bad of een kapoe te nemen.” Maar er is volgens Paul toch een soort wierook, dat extra krachtig is: didibrieka, duivelsstront. Paul laat het ruiken, met een grijns, want het stinkt verschrikkelijk.