Consument nog schraag economie

ROTTERDAM, 28 NOV. Minister Zalm van Financiën wordt een beetje moe van alle complimenten over de Nederlands economie en de overheidsfinanciën, zo zei hij afgelopen dinsdag bij een presentatie bij De Nederlandsche Bank (DNB). Hij kan beter vast nog wat bijslapen: de vanmorgen gepubliceerde cijfers over de economische groei in het derde kwartaal, door het Centraal Bureau voor de Statistiek, versterken het gunstige beeld dat de economie dit jaar laat zien.

Hoewel de economische groei over het eerste kwartaal door het CBS naar beneden werd bijgesteld van 1,8 procent naar 1,4 procent, werd het tweede kwartaal juist opgehoogd van 2,8 procent naar 3,1 procent. De voorlopige raming voor het derde kwartaal laat een economiche groei zien van 3 procent op jaarbasis.

Daardoor kan de Nederlandse economie een totale groei voor het lopende jaar tegemoet zien van zo'n 2,75 procent, of zelfs iets meer. En dat is weer minstens een kwart procentpunt hoger dan de raming van het Centraal Planbureau die aan het begrotingsbeleid van het kabinet voor dit jaar ten grondslag ligt. Eerder dit jaar schroefde het CPB zijn voorspelling al omhoog toen de economie opmerkelijk goed presteerde tussen de door stagnatie geplaagde buurlanden.

Ook in het derde kwartaal waren het vooral de consumenten die de economische groei van een fundament voorzagen: hun bestedingen stegen met 3,2 procent ten opzichte van hetzelfde kwartaal vorig jaar.

Consumenten gaven daarbij meer geld uit dan zij binnenkregen. De particuliere besparingen liepen in het afgelopen kwartaal terug. Maar econoom P. van der Ven van de Stafgroep Economisch Onderzoek van de Rabo ziet de huidige groei van de consumptieve bestedingen nog wel doorlopen in het vierde kwartaal. “De kredietverlening loopt goed. Men durft kennelijk nog steeds te lenen, de consumenten hebben nog ruimte.” Pas volgend jaar zal de consumptiegroei volgens hem wat afvlakken naar rond de 2 procent, vanaf meer dan drie procent dit jaar.

Voor het vierde kwartaal lopen de ramingen nogal uiteen. Om een groeicijfer van 3 procent voor geheel 1996 te bereiken zal het vierde kwartaal een economische groei moeten laten zien van 4,5 procent, en dat is moeilijk haalbaar. Een terugval in het vierde kwartaal vanaf de 3 procent groei in het derde kwartaal wordt niet voorzien.

Econoom N. Klene van ABN Amro hecht niet al te veel waarde aan de scherpe daling van het consumentenvertrouwen in de laatste twee maanden, dat volgens het CBS in november nog slechts licht positief was. Nederland-watcher E. van der Gulik van de Amerikaanse bank J.P. Morgan signaleert een verband tussen het werkloosheidspercentage dat de consumenten zien, en hun vertrouwen in de economie. Maar de recente lichte stijging van de werkloosheid is volgens haar voornamelijk te wijten aan het feit dat een groep van bijstandstrekkers die niet werd meegeteld als werkzoekende, zich nu verplicht als zodanig heeft moeten laten registreren. Van der Gulik ziet voor het lopende jaar een economische groei van rond 2,8 procent, en voor volgend jaar tegen de drie procent. “Als er een dip optreedt in het vierde kwartaal, dan zal die tijdelijk zijn. 1997 wordt een goed jaar.”

In dat jaar zal het belang van de consumptieve bestedingen afnemen: de consument zal zijn bestedingsgedrag niet eeuwig kunnen volhouden. N. Klene van ABN Amro denkt evenals Van der Ven dat de consumptieve bestedingen volgend jaar terugvallen naar een groei van iets meer dan 2 procent. De economische groei volgend jaar, waarvoor de ramingen vrijwel allemaal tegen de drie procent lopen, zal dus moeten komen van investeringen en een toenemend overschot op de handelsbalans. Klene denkt daarbij in het binnenland aan grotere voorraadvorming bij bedrijven, en vooral aan hogere produktie in de woningbouw. Ook Van der Ven ziet een belangrijke impuls uitgaan van de buitenlandse handel. De eerste tekenen daarvan zijn volgens hem te zien bij de opleving in de chemiesector, die vooruitloopt op de totale industriële produktie en de export.

Zo nemen investeringen en vooral de export binnenkort de fakkel over van de consument als aanjager van de economie.