Ramkoers PvdA ontaardt in nederlagenstrategie

DEN HAAG, 27 NOV. Wallage lijkt een goede leerling van Bolkestein. De PvdA-fractie in de Tweede Kamer permitteert zich de laatste weken het soort eigenzinnigheid tegenover het kabinet waarop tot voor kort alleen de VVD-fractie het patent leek te hebben.

Zowel in de discussie over de uitbreiding van vliegveld Beek, als over de aanleg van de hogesnelheidslijn voert de PvdA nu een onafhankelijke koers, en hoopt daarmee en passant hetzelfde soort electorale winst te boeken als de liberalen. Beide gevallen maken echter duidelijk dat de nieuwe koers voor de sociaal-democraten risico's inhoudt en gemakkelijk kan ontaarden in een nederlagenstrategie.

Gisteren, na afloop van het wekelijkse fractieberaad, maakte PvdA-Kamerlid Crone bekend dat zijn fractie het verzet opgaf tegen het kabinetsbesluit om op het vliegveld Beek nachtvluchten toe te staan. Was er een toezegging van de kant van het kabinet gedaan? Nee. De Kamer had slechts een brief ontvangen waarin werd bevestigd dat er jaarlijks niet meer dan 950 vluchten 'in de randen van de nacht' zouden plaatsvinden. Crone was zo ingenomen met deze 'harde toezegging' dat hij zijn verzet staakte. “De nederlaag wordt geboekt als een overwinning”, concludeerde SP-Kamerlid Poppe vanmorgen in het Kamerdebat over de kwestie.

Spannender en ingewikkelder ligt de kwestie van de hogesnelheidslijn (HSL). PvdA-woordvoerder Van Heemst heeft een Kamermeerderheid voor een HSL buiten het Groene Hart om weten te mobiliseren, en stevent af op een hardhandige botsing met het kabinet. Die heeft juist een 'voorkeur', zoals het in het regeerakkoord heet, voor de HSL door het Groene Hart. Speculaties over een dreigende kabinetscrisis worden heftig ontkend door woordvoerders van de betrokken ministers, maar vast staat dat de HSL-discussie een zwaardere politieke lading heeft gekregen dan het 'Beek-dossier'.

De ramkoers van de PvdA-fractie inzake de HSL wordt binnen diezelfde fractie verschillend verklaard. Over één ding zijn de meeste betrokkenen het echter nu al eens. Zij houden er ernstig rekening mee dat in het Kamerdebat over de kwestie, dat inmiddels is verdaagd tot de laatste week voor het Kerstreces, de PvdA opnieuw door de knieën zal gaan. Met een mengeling van verbazing en leedvermaak wordt dan ook gezien hoe PvdA-woordvoerder Van Heemst zich in de publieke discussie over de hogesnelheidslijn steeds verder ingraaft, en derhalve straks - in 'fase 2', zoals in PvdA-kring de eindfase heet - een des te grotere nederlaag te verwerken zal krijgen.

Volgens veel PvdA'ers is het verschil tussen de afwikkeling van het 'dossier-Beek' en het 'dossier-HSL' het verschil tussen twee woordvoerders. Crone is voormalig vakbondsonderhandelaar en operereert als een schaker, zo wordt gezegd. Hij bedenkt zorgvuldig zijn zetten, houdt eventuele openingen in de gaten die voor een terugtocht nodig zijn. Zo niet Van Heemst. Die staat binnen zijn fractie bekend als een straatvechter die politiek eerder als een guerilla-strijd beschouwt dan als een schaakspel. Met die guerilla, of 'heroïsche gevechten' zoals Van Heemst het zelf noemt, behaalde hij eerder een overwinning in de stadsprovincie-discussie. De Rotterdammer wist, dwars tegen coalitieafspraken in, waarbij nota bene zijn eigen fractievoorzitter was betrokken, het kabinet in het defensief te duwen. Staatssecretaris en partijgenote Van der Vondervoort zag zich genoodzaakt haar wetsontwerp inzake de stadsprovincie in te trekken.

Is Van Heemst overmoedig geworden en zal Wallage er opnieuw niet in slagen hem onder controle te houden, is de bange vraag die sommige PvdA'ers zichzelf nu stellen. In de stadsprovinciediscussie leek de electorale schade nog mee te vallen, maar zal dat bij de HSL ook zo zijn? Met zorg volgen deze fractieleden de hardhandige botsingen die Van Heemst zich zelf permitteert met CDA-woordvoerder Leers. “Zit in dat standpunt een spat geloofwaardigheid of is dat gedraaikont”, vroeg Van Heemst zich deze maand nog af tijdens een van de vele confrontaties met Leers in de Kamerzaal. Hij werd door de Kamervoorzitter zelfs even apart genomen over zijn harde uitvallen. “Ik heb vaak moeite met het gedrag van CDA-politici”, verklaarde Van Heemst later. “Ik haat het slalommen en de hypocrisie in het debat.” Hij gaf de confrontaties met de katholieke Brabander Leers zelfs godsdienstige kantjes door te verwijzen naar zijn eigen gereformeerde achtergrond.

Afgezien van persoonlijke stijlkwesties lijken ook electorale omstandigheden in Brabant de HSL-discussie te compliceren. Een medewerker van minister de Boer bevestigde vanmorgen dat het kabinet op uitstel van het debat heeft aangedrongen, mede met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen die vandaag in Nord-Brabant worden gehouden. Immers, tijdens het debat zou het CDA nog eens onderstrepen dat het kabinet weigert geld uit te trekken voor allerlei knelpunten in het tracé, zoals bijvoorbeeld in de buurt van Breda. Dat is een feit waaraan de paarse Kamerleden de afgelopen dagen in de Brabantse verkiezingszaaltjes liever niet herinnerd werden.

    • Kees Versteegh