'Enige uitwegMilosevic is Cuba, China of de dood'

BELGRADO, 27 NOV. Een optocht van duizenden paraplu's trekt door de natte straten van Belgrado. Studenten, arbeiders, middenstanders en huisvrouwen protesteren voor de negende achtereenvolgende dag tegen het bewind van de Servische president, Slobodan Milosevic.

Milosevic wil de oppositie haar overwinning bij gemeenteraadverkiezingen, die op 17 november werden gehouden, ontzeggen door de uitslag te betwisten en ongeldig te verklaren. Volgens de eerste resultaten had de oppositie in 34 van de 188 Servische gemeenten gewonnen. Volgens de regering van Milosevic had de oppositie echter in niet meer dan veertien gemeenten gewonnen en was in de andere steden sprake van 'onregelmatigheden'. Die uitspraak werd gisteren bevestigd door het Hooggerechtshof. Vandaag moet in de betrokken gemeenten opnieuw worden gestemd - verkiezingen die de oppositie boycot.

De voortdurende en uitzichtloze economische crisis, de verloren oorlog in Bosnië, het isolement in de wereld - alle onvrede onder de Serviërs heeft zich nu geconcentreerd op de zaak rond de geannuleerde verkiezingsuitslag.

“Milosevic moet toegeven dat de oppositie heeft gewonnen”, zegt Bojan Dijanovic, een rechtenstudent die samen met twee vrienden meeloopt in de demonstratie. De enige uitweg voor de Servische leider is volgens hem nog “Cuba, China of de dood”.

Wat willen de demonstranten? Privatisering, vrije media, goede contacten met het buitenland, zegt Dijanovic. “En vrijheid”, voegt zijn vriend, Nejad Moraca, een jongen met dromerige bruine ogen en een zwart sikje, eraan toe. Vuk Draskovic, de nationalistische oppositieleider, moet de macht overnemen, zegt Moraca. Want Draskovic staat voor vrijheid “en vrijheid is voor de Serviërs belangrijker dan voor welk ander volk ook. Wij zijn eeuwenlang bezet geweest door de Turken, daarna door de communisten. Maar in oorsprong zijn wij een democratisch volk.”

De studenten hebben net betoogd bij de Amerikaanse ambassade. Niet uit protest, maar in een verzoek om steun, zegt Dijanovic. “De VS zijn de enige die Milosevic onder druk kunnen zetten. Zij moeten ons helpen.”

Milosevic, die het land in een ijzeren greep heeft, sleepte zijn volk mee in het nationalisme dat leidde tot de oorlog in Bosnië, bekeerde zich tot de vrede en dankt zijn machtspositie nu mede aan de steun van de VS die willen dat het Dayton-akkoord, dat ook door Milosevic is ondertekend, van kracht blijft. Volgens de Servische econoom Mladjan Dinkic, een van de sprekers bij de demonstratie, kan de internationale gemeenschap Milosevic na dit overduidelijke bewijs van verkiezingsfraude niet blijven steunen. “Aan de ene kant staat Milosevic met 80.000 politiemannen. Aan de andere kant staan ongewapende burgers. Zonder steun van de EU en de VS redden we het niet.”

Pag.5: 'Dóórgaan, dóórgaan'

In een poging toenadering te zoeken met het buitenland, gaf Zajedno gisteren een verklaring uit waarin de oppositie verzekert dat zij het Dayton-akkoord en alle buitenlandse overeenkomsten die Milosevic heeft ondertekend, ondersteunt. “Een wisseling van de macht betekent niet dat internationale verplichtingen worden gewijzigd”, zo staat in de verklaring. Er staat ook dat Zajedno de EU en de VS “niet ziet als vijand van het Servische volk” en dat het doel van Zajedno is de stabiliteit en de ontwikkeling van democratische instituties op de Balkan te bevorderen.

Als de stoet langs het parlement van de Servische Republiek trekt, staat Zoran Djindjic, een van de leiders van Zajedno, wuivend op het balkon. De menigte zwaait terug, fluit, en roept: “Weg met de rode bandieten.” “We willen verandering en wel nu”, zegt Katarina Tomasovic, musicologe, schuilend onder een afdak. “Het zijn dieven, ik kan er geen andere term voor bedenken.”

“Wij willen deze regering breken”, zegt Vladimir Peric. Hij is twintig jaar en werkloos, nooit werk gehad ook. “Er moet iets veranderen in dit land, zo kan het niet doorgaan”, zegt hij. Vuk Draskovic moet het land besturen, meent Peric. “Hij was altijd met ons als we hem nodig hadden. Hij heeft ons volk aan de andere kant van de Drina (de Bosnische Serviërs, red.) niet verraden zoals Milosevic.”

De oppositie toont zich voor de gelegenheid eensgezind, maar in werkelijkheid hebben de twee belangrijkste leiders van Zajedno, de liberaal Djindjic en de nationalist Draskovic weinig met elkaar gemeen. De 'koning van de pleinen', zoals Draskovic wordt genoemd vanwege zijn talent grote mensenmassa's op de been te brengen, valt in de drukte op het partijkantoor van Zajedno meteen op door zijn lange zwarte golvende haar, filosofenbaard en wilde bruine ogen. Als Djindjic wordt ondervraagd door een radiostation, schuifelt Draskovic er naar toe om ieder woord op te vangen. “Wacht even, ik wil horen wat hij zegt”, zegt hij als iemand hem aanspreekt.

De nationalstische ideeën van Draskovic hebben ook na de oorlog in Bosnië nog veel aanhang in Servië. Vorige week werd zijn vrouw een dag ontvoerd door de Servische geheime politie. Zij verklaarde achteraf te zijn bedreigd met de dood. “We vechten tegen terrorisme”, zegt Draskovic even later. “We hebben verkiezingen gehad en de resultaten daarvan zijn de enige die wij erkennen. We zullen doorgaan, doorgaan, doorgaan tot het bittere einde, we hebben geen keus.”

Bij radio B92, het enige onafhankelijke radiostation in Belgrado, hangt de redactie joelend uit het raam als de optocht van paraplu's langskomt. Op de tafel in de kleine redactieruimte staan koffie en een fles Johnnie Walker. Niemand weet wat er gaat gebeuren, zegt redacteur Katarina Scepanovic. Maar ze denkt niet dat dit al het einde is van Milosevic. Want het gaat tenslotte om lokale verkiezingen, bij de landelijke verkiezingen op 3 november haalde de regeringscoalitie van Milosevic nog een grote meerderheid. “Ook als de oppositie straks de baas is in Belgrado, moet ze samenwerken met de regering van Milosevic. En als de oppositie macht krijgt maar geen geld, wordt zij er straks door de kiezers op aangekeken dat er niets verandert.”

Milosevic heeft tot dusver niet gereageerd op de demonstraties. “Zoals gebruikelijk communiceert hij met zijn volk door zijn mond te houden”, zegt Scepanovic met een cynisch lachje. Op de staatstelevisie werd gisteren kort aandacht besteed aan de betogingen met beelden waarop hooguit een tiental mensen was te zien. De bewering van de oppositie dat tienduizenden mensen de straat op zouden zijn gegaan is een leugen, zo luidde het commentaar. Tot dusver heeft Milosevic geen geweld gebruikt, zoals hij bij de demonstraties voor democratie in maart 1991 heeft gedaan, toen tanks de menigte uiteen dreven en er twee doden vielen. Militair ingrijpen is nu riskant omdat Milosevic zijn imago in het buitenland ermee zou beschadigen.

    • Daniela Hooghiemstra