Top APEC-lidstaten wint aan geloofwaardigheid

De regeringsleiders van de 18 lidstaten van de APEC hebben hun top in Manila afgerond. Door concrete maatregelen af te spreken, heef de APEC aan geloofwaardigheid gewonnen.

MANILA, 26 NOV. Bill Clinton, Jiang Zemin, John Howard en Ryutaro Hashimoto weten sinds gisteren allemaal wat een barong tagalog is. Gisteren hesen zij zich, net als de andere regeringsleiders van de APEC-landen, in het traditionele Filippijnse overhemd voor het jaarlijkse topoverleg van de landen rond de Stille Oceaan dat dit jaar onder gastheerschap van de Filippijnse president Fidel Ramos plaats had.

De klederdracht, vooral bedoeld voor leuke plaatjes voor de 2.500 journalisten die de top volgden, is een vast ritueel geworden tijdens de jaarlijkse APEC-vergadering. Het symboliseert de informele sfeer waarin de premiers en presidenten met elkaar overleggen over de droom die zij zeggen te delen: vrijhandel in 2020. Voor de vierde maal waren de leiders nu bijeen om te zoeken naar wederzijds voordeel in de verruiming van onderlinge handel door de afschaffing van importtarieven.

Ontmoetingen als deze geven voedsel aan cynici die speuren naar concrete uitkomsten van overleg op topniveau. Zij beschouwen APEC als een inhoudsloos babbelforum, maar de bijeenkomst in de Filippijnen bewees dat informele diplomatie wel degelijk succesvol kan zijn. En dat zij meer oplevert dan aardige plaatjes en slappe praatjes. Integendeel: juist toen zij hun fotogenieke barong tagalog aanhadden, deden de regeringsleiders echte zaken.

Vooral Bill Clinton zal met een goed gevoel terugdenken aan de bijeenkomst op de voormalige Amerikaanse marinebasis Subic Bay, vijftig kilometer ten noorden van Manila. Clinton lobbyde bij alle regeringsleiders voor een, zoals hij het zelf typeerde, “stevige” slotverklaring waarin de APEC-leden duidelijk pleiten voor een substantiële verlaging van importtarieven voor informatietechnologieprodukten in 2000. Clinton verzekerde zelfs gastheer Ramos tijdens een - wederom - informeel diner op zondagavond, dat de top alleen als succesvol de boeken in kon als het landenforum zich op dit vlak duidelijk zou uitspreken.

Clintons lobby bracht APEC de geloofwaardigheid die het forum nu juist nodig had. En zijn succes zorgde verder voor vreugde in het Amerikaanse kamp. Want eerder, in ministerieel vooroverleg, waren Amerikaanse ambtenaren er niet in geslaagd steun te krijgen van de andere APEC-delegaties voor hun voorstel voor vrijhandel van produkten als geheugenchips, halfgeleiders en computersoftware. Clinton besloot daarop het laatste middel te zetten: persoonlijke, informele diplomatie. Het werkte wonderwel.

Wellicht hielp het dat de Amerikaanse president een dag eerder een succesvolle ontmoeting had gehad met zijn Chinese ambtsgenoot Jang Zemin. Na een gesprek van iets minder dan anderhalf uur werd duidelijk dat de VS een nieuwe strategie volgen in hun contacten met China. De Amerikanen zoeken nu niet meer de confrontatie, zoals de afgelopen jaren het geval was, maar de dialoog. “Een stabiel China, open en welvarend, sterk en vertrouwend op zijn plaats in de wereld, is in ons belang”, zei Clinton vorige week al toen hij een bezoek bracht aan Australië, op weg naar de APEC-top. In de Filippijnen voegde hij de daad bij het woord en maakte hij afspraken over twee staatsbezoeken met Jiang. In de tweede helft van volgend jaar komt de Chinese president naar Washington, een jaar later vliegt Clinton naar Peking. De onderlinge problemen zijn nog lang niet de wereld uit, zo lieten de Amerikanen nog wel weten. Maar de eerste, belangrijke stap in de verbetering van de verhoudingen is gezet.

De vele bilaterale ontmoetingen die in de marge van de ontmoeting plaats hadden, bleken een gunstig effect op het overleg van de achttien regeringsleiders te hebben. Zij zijn, zoals een Amerikaanse diplomaat het zeer Amerikaans verwoordde, de cheerleaders voor het jaarlijkse forum. Na drie sessies, in Seattle ('93), het Indonesische Bogor ('94) en Osaka ('95), zette ook APEC in de Filippijnen een belangrijke eerste stap.

Aan de ambitieuze plannen voor vrijhandel voor alle APEC-lidstaten, tot stand gekomen tijdens de drie eerdere topontmoetingen, is nu een concreet actieplan gekoppeld. Dit plan voorziet, naast geleidelijke invoering van maatregelen om invoertarieven voor talloze produkten te verlagen, tevens in versoepeling van immigratie- en douaneregelingen. Ook zal het bedrijfsleven in de verschillende APEC-landen vanaf 1 januari 1997 steeds makkelijker toegang krijgen tot de verschillende markten en komt er betere onderlinge informatie-uitwisseling. Alle maatregelen dienen hetzelfde doel: de creatie van 's werelds grootste vrijhandelszone in 2020.

Zo werd de APEC-top zowel politiek als economisch een succes. De achttien landen in het forum - waaronder de drie supermachten China, Japan en de VS - hebben ontdekt dat informeel overleg op het allerhoogste niveau resultaat heeft. Het geeft ook aan dat het Westen zich steeds duidelijker conformeert aan de normen van het Oosten wanneer men overleg voert met Aziaten. Zonder brute inmenging in elkaars binnenlandse aangelegenheden speurden de APEC-leiders de afgelopen dagen op een losse, niet confronterende maar op consensus gerichte manier naar mogelijkheden om intensiever met elkaar samen te werken.

In dat opzicht huist in deze APEC-top ook een les voor de Europeanen die dit voorjaar voor het eerst op topniveau overleg voerden met hun Aziatische ambtgenoten. Het informele karakter van die ontmoeting zorgde na afloop ook voor opgewektheid en hoop bij de aanwezigen. Maar ook die eerste ontmoeting in Bangkok leverde nog geen concrete resultaten op. “We hebben elkaar nu leren kennen, de volgende keer gaan we zaken doen”, zei premier Kok destijds na afloop.

APEC liet zien dat na sessies van 'elkaar leren kennen' het informele karakter van dergelijke topontmoetingen uiteindelijk een goede basis vormt voor 'zaken doen'. Symbolisch in dit opzicht was de kledingcode gisteren. Toen Ramos zijn collega's 's morgens ontving in de oude officiersclub van Subic Bay vertelde hij zijn gasten dat bij informeel overleg het bovenste knoopje van de barong tagalog los zit. Pas als het formeel wordt, gaat het knoopje dicht. Een paar uur later, toen de Filippijnse president omringd door zijn ambtgenoten de slotverklaring voorlas, zaten alle achttien bovenste knoopjes dicht. Het was duidelijk: na informeel overleg waren er concrete zaken gedaan.

    • Max Christern