Inkoop eigen aandelen plotseling in zwang

ROTTERDAM, 26 NOV. Wordt KLM het volgende Nederlandse bedrijf dat zich voegt in het koor der aandeleninkopers? In Amerika kopen ondernemingen massaal hun eigen aandelen terug van de huidige eigenaren, de beleggers. In Groot-Brittannië is aandeleninkoop eveneens in zwang geraakt. En Nederlandse bedrijven, van chemieconcern DSM tot uitzendbureau Content hebben de afgelopen tien maanden het Angelsaksische voorbeeld gevolgd.

De KLM praat met de overheid, zijn grootaandeelhouder (38 procent van het kapitaal) over inkoop van een deel van de overheidsaandelen, zo meldden de twee gistermorgen. Als het zover komt, koopt KLM de aandelen eerst en vervolgens worden de effecten ingetrokken. Daardoor daalt het aantal aandelen van KLM, en stijgt, bij een gelijkblijvende netto winst, de winst per aandeel.

Dat is het financiële kengetal waar beleggers op de effectenbeurs scherp op letten: een stijgende winst per aandeel vertaalt zich in een hogere koers.

Dat maakt inkoopprogramma's zo populair: de vennootschap betaalt voor een automatische koersstijging van de aandelen. Alle beleggers profiteren, iedereen blij. Vandaag en gisteren schoot de koers van de aandelen van KLM bijna negen procent omhoog naar 45,40 gulden rond het middaguur. De koers was de laatste maanden overigens ver achtergebleven bij de beursbarometer. Als het zo simpel is, waarom is inkoop in Nederland dan niet populair? Tussen droom en daad staan ook hier praktische bezwaren. Er zijn grote fiscale belemmeringen bij inkoop. In Nederland blijft aandeleninkoop zonder fiscale claim, als de eigenaar van de aandelen geen dividendbelasting betaalt, zoals het geval is bij een pakket aandelen van meer dan vijf procent in een onderneming.

KLM heeft 2,3 miljard gulden in kas en heeft nog ongeveer 600 miljoen tegoed uit Amerika als betaling voor de verkoop van aandelen in partner NorthWest. Al dat geld op deposito bij de bank zetten levert nog maar een paar procent rente op. Investeringen in bedrijfsactiviteiten renderen veel beter. Als dat, door gebrekkig management of om een andere reden niet van de grond komt, resteert inkoop van eigen aandelen om aandeelhouders tevreden te stellen. De belastingproblemen spelen bij de inkoop van de overheidsaandelen geen rol: de staat betaalt geen belasting.

Tot nu toe wilde de overheid juist zijn aandelenbelang op peil houden, zoals bij een uitgifte van aandelen van KLM drie jaar geleden.

Het overheidsbelang, zo is de conventionele wijsheid, is nodig voor de onderhandelingen over landingsrechten met andere landen. Het is de vraag of hetzelfde effect van 'nationale status' bereikt kan worden door een zogeheten gouden aandeel (met bijzondere zeggenschapsrechten à la het geprivatiseerde KPN) voor de overheid in KLM.

Of, zoals nu in onderzoek is, een opeenstapeling van Nederlandse beleggingsmaatschappijen die kernaandeelhouders van KLM worden. Naast de financiële cosmetica, moet KLM ook rekening houden met zijn eigen financiering. KLM is de nodige financiële verplichtingen aangegaan voor de financiering en lease van vliegtuigen.

Dat kost rente. Als de gevulde kas wegvalt als tegenwicht voor het geleende geld, heeft dat ook zijn invloed op de beurskoers.