Toenadering VS en China op APEC-top

MANILA, 25 NOV. De Amerikaanse president Bill Clinton en zijn Chinese ambtsgenoot Jiang Zemin hebben het afgelopen weekeinde afspraken gemaakt voor onderlinge staatsbezoeken in de komende twee jaar. De uitkomst van het 85 minuten durende gesprek wordt alom beschouwd als een doorbraak in de relatie tussen de VS en China.

Volgens een woordvoerder van de Amerikaanse president zei Clinton gisteren tegen Jiang: “Het is belangrijk dat we werken aan het verwijderen van irritaties in onze relatie, maar we moeten zo eerlijk en oprecht mogelijk tegen elkaar zijn in het omgaan met onze verschillen van mening over mensenrechten.”

Met zijn opening voor een dialoog met Peking wijkt Clinton af van de politiek van confrontatie die de Amerikaanse regering de afgelopen jaren ten opzichte van China heeft gevoerd. Politieke commentatoren noemden het in dit opzicht typerend dat Clinton geen speciale voorwaarden heeft verbonden aan de staatsbezoeken die hij met Jiang overeenkwam.

De ontmoeting tussen beide presidenten had plaats in de Filippijnse hoofdstad Manila in de marge van de jaarlijkse APEC-top. De VS en China behoren tot de achttien APEC-landen die vandaag in de Filippijnen overeenkwamen concrete stappen te ondernemen in het verder verlagen van onderlinge handelsbarriëres.

Voorafgaand aan de top spraken Clinton en Jiang af dat Jiang eind 1997 een bezoek aan Washington zal brengen, en Clinton in 1998 Peking zal bezoeken.

Pag.4: Kritiek mensenrechtengroep

Chinese woordvoerders waren opgetogen na het overleg van Clinton en Jiang en spraken na afloop over “zeer vriendelijke, positieve en constructieve gesprekken” die van grote betekenis zijn voor de Chinees-Amerikaanse relaties. Amerikaanse woordvoerders noemden de gesprekken eveneens “constructief” maar waarschuwden tevens voor euforie omdat er nog steeds problemen bestaan tussen beide landen.

De laatste keer dat een Amerikaanse president China bezocht was in 1989 toen George Bush, vier maanden voor de rellen op het Plein van de Hemelse Vrede, een staatsbezoek aan Peking aflegde. De VS en China leven sinds het neerslaan van de studentendemonstratie op gespannen voet met elkaar. De Amerikanen hebben de Chinezen de afgelopen jaren herhaaldelijk gewezen op de in hun ogen ontoelaatbare situatie rond de mensenrechten in China.

De relatie tussen beide landen verslechterde medio vorig jaar toen de Amerikaanse regering een visum toestond aan de Taiwanese president Lee Teng Hui voor een bezoek aan de VS.

De crisis tussen de VS en China over Taiwan kwam tot een climax dit voorjaar toen China aan de vooravond van de eerste democratische verkiezingen in Taiwan in de nabijheid van het eiland militaire oefeningen uitvoerde. De VS reageerden door twee marineschepen in de Zuidchinese Zee te stationeren. Volgens een Chinese woordvoerder heeft Clinton Jiang laten weten dat de VS hun één-China politiek zullen continueren. Clinton sprak ook met hem over mensenrechten, maar in tegenstelling tot voorgaande ontmoetingen bracht de Amerikaanse president het onderwerp in algemene termen ter sprake, zonder specifieke voorbeelden te gebruiken.

De nieuwe benadering wekt kritiek bij mensenrechten organisaties. “Door de haast een dialoog aan te gaan met China, komen de zorgen voor mensenrechten op de achtergrond”, aldus een woordvoerder van Human Rights Watch-Asia. “Het is een grote teleurstelling en tegenslag voor de mensenrechten in China, maar het kwam niet onverwacht.”