Onenigheid over aantal vluchtelingen in Zaïre

KIGALI, 25 NOV. Het cijferspel rond de 'vermiste' vluchtelingen in Oost-Zaïre krijgt een steeds gemener karakter. Amerikaanse militairen in de Rwandese hoofdstad Kigali presenteerden zaterdag luchtfoto's waaruit moest blijken dat nog slechts 203.000 ontheemden in vermoedelijk redelijk goede conditie verkeren in Oost-Zaïre.

Hulpverleners spreken daarentegen van 700.000 tot 800.000 veelal wanhopige ontheemden. De Brits-Ierse organisatie OXFAM meent dat er sprake is van een vooropgezette poging om het aantal zo laag mogelijk te laten uitvallen. “De vluchtelingen zullen op deze manier niet sterven door ziekte, maar door onverschilligheid”, aldus een verklaring van OXFAM.

Volgens het Amerikaanse militaire team dat de vluchtelingensituatie onderzoekt, geven satelliet- en andere luchtfoto's “redelijk exacte informatie. We wedijveren niet met hulporganisaties om geloofwaardigheid.”

Uit de gepresenteerde foto's zou zijn op te maken dat inmiddels 600.000 Rwandese vluchtelingen terugkeren naar hun vaderland, 203.000 nog in Zaïre verblijven en een groep van ongeveer 30.000 gewapende Rwandezen noordwaarts trekt. Onder de 203.000 kunnen zich zowel Rwandese en Burundese vluchtelingen bevinden als Zaïrese ontheemden.

Uit de wijze waarop de vluchtelingen zich voortbewegen, maken de Amerikanen op dat zij in redelijk goede conditie verkeren. Er hebben geen grote gevechten meer plaats, blijkt verder uit de foto's. De Amerikaanse militairen concluderen ten slotte dat de hulporganisaties vóór de crisis uitbrak een te hoog aantal opgaven en dat veel van de overige vluchtelingen kennelijk niet naar Rwanda willen teruggaan. De gevolgtrekking van de Amerikaanse presentatie kan welhaast niet anders zijn dan dat een militaire interventie niet meer nodig is: het aantal is te beperkt en de vluchtelingen vallen zonder al te veel risico's te bereiken voor de hulporganisaties.

Vele hulpinstellingen komen met geheel andere cijfers en zien nog wel degelijk een noodzaak voor militaire interventie. De vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties (UNHCR) praat over ruim 700.000 vluchtelingen en riep zaterdag opnieuw op tot 'een vorm van gewapend ingrijpen'. Het Internationale Rode Kruis ziet op zijn eigen luchtfoto's 800.000 vluchtelingen en ontheemden. Volgens Lional Rosenblatt, hoofd van de Amerikaanse hulporganisatie Refugees International staan in Oost-Zaïre “duizenden vluchtelingen op het punt te sterven door gebrek aan voedsel en water. Het gaat hier om een van de ernstigste vluchtelingencrises van de afgelopen tijden”, aldus Rosenblatt. Hij valt uit naar de Amerikaanse ambassadeur in Kigali, Robert Gribben, die de cijfers van de hulporganisaties zwaar overdreven noemt. Rosenblatt eist het onmiddellijke ontslag van de ambassadeur.

Niet alle hulporganisaties doen mee aan het getallenspel. Het hoofd van een Britse organisatie in Kigali kritiseert ongenuanceerde uitspraken van collega's. “Aanvankelijk werd er beweerd dat duizenden zouden sterven door honger en cholera, maar niemand beschikte over bewijzen”, betoogt hij. “Toen kwamen er plots ruim een week geleden honderdduizenden de grens over naar Rwanda in redelijk goede gezondheid. Hulporganisaties maakten geen goede inschatting, er bestonden geen gronden voor dergelijke uitspraken.” Volgens de Rwandese regering en de Zaïrese rebellen trokken vrijwel alle vluchtelingen terug naar Rwanda. Rebellenleider Laurent Kabila noemt het aantal van enkele honderduizenden “totaal verzonnen”.

Volgens hem liegen de hulporganisaties over de aantallen om een militaire interventie te kunnen rechtvaardigen. De Zaïrese opstandelingen hebben gezegd een interventiemacht te zullen bestrijden. De Rwandese regering noemt cijfers van hulpverleners “volledig onjuist en misleidend”. Zij vindt het sturen van een internationale vredesmacht niet meer nodig en heeft inmiddels ook gezegd een buitenlandse troepenmacht geen toegang te zullen verlenen op haar grondgebied.

De grote tegenstrijdigheden in aantallen vallen op geen enkele wijze weg te cijferen. Het UNHCR kon in de aflopen twee jaar geen waterdichte telling uitvoeren in de kampen door gebrek aan medewerking van vluchtelingenleiders en Hutu-extremisten. Het UNHCR-aantal van 1,2 miljoen mensen in de kampen lag mogelijk 20 procent te hoog, geven medewerkers van de organisatie in privégesprekken nu toe. Maar daarmee zijn de gigantische verschillen nog lang niet verklaard. De militaire bevelhebbers in Stuttgart hebben intussen hun gisteren bekendgemaakte opties afgesteld op de door de Amerikanen verzamelde gegevens. Zij praten over 250.000 vluchtelingen in Oost-Zaïre.