Knopen voor mannen en vrouwen

Waarom zitten de knopen op dameskleding links en die bij mannen rechts, vroeg iemand onlangs aan Karel Knip, redacteur van de rubriek 'Alledaagse wetenschap'. Knip vond de vraag niet voldoende wetenschappelijk.

Welnu, knopen bestaan al sinds de Romeinse tijd. Ze pasten in lussen die vastgenaaid waren op het stuk kleding dat ertegenover lag. Houtje-touwtje. Het knoopsgat zoals wij dat kennen, stamt uit de dertiende eeuw. Maar een rij knoopsgaten met knopen werd pas mode in het veertiende- en vijftiende-eeuwse Europa. En het verschil tussen de kleding van geprivilegieerde mannen en vrouwen is, zo wordt algemeen geloofd, verantwoordelijk voor het feit dat, ook nu nog, mannenkleren anders knopen dan vrouwenkleren. Een rechtshandige man die zich aankleedt zal het liefst zijn rechterhand gebruiken om een knoop door een knoopsgat te duwen, zo luidt de veronderstelling. Knopen op mannenkleren, ook als ze eerst willekeurig links of rechts werden vastgezet, zouden daarom vlug verhuisd zijn naar de rechterkant van de man.

Maar bevoorrechte dames werden toen gewoonlijk aangekleed door een dienstmaagd, die tegenover mevrouw stond bij het dichtmaken van haar knopen. Daarom zouden knopen op dameskleding uiteindelijk aan die kant zijn vastgenaaid die overeenkomt met de rechterhand van de kleedster. Elke andere keuze zou ondoelmatig geweest zijn.

Dit plausibele inzicht uit de kostuumgeschiedenis staat in The evolution of useful things van de industrieel ontwerper Professor Henry Petroski (Pavilion, Londen, 1993, pag. 96).

Aannemelijk vind ik ook zijn vermoeden over het ontstaan van het knoopsgat: als improvisatie, na het breken van een lus, zou een gat in de kleding gemaakt zijn met een schaar of een mes, om daar de knoop dan maar in vast te zetten. Pas later werden die knipgaten afgezet met stiksel tot knoopsgaten.

Maar waarom hebben zoveel knopen nog steeds 'ingebouwde mesjes'?

    • Pek van Andel