Duitse SPD wil jongeren aan zich binden

KEULEN, 25 NOV. “Het Duitse leerlingenstelsel staat op de helling. Daar moet iets aan gedaan worden. De werkloosheid onder jongeren is al hoog. Iedereen in het buitenland benijdt ons om dit bijzondere model en nu dreigt het in elkaar te zakken.”

Voor Andrea Nahles, de 26-jarige voorzitter van de jongerenorganisatie van de SPD, staat de beroepsscholing voor jongeren vandaag op de partijdag in Keulen bovenaan de agenda.

“Bedrijven die geen leerlingenplaats ter beschikking stellen, moeten een boete krijgen. Ondernemingen die wel meedoen, worden beloond met een premie”, zegt Nahles in een gesprek aan de vooravond van het partijcongres.

In de Rheinterrassen aan het water van de domstad zijn vele honderden jonge partijleden bij elkaar gekomen om de belangrijkste thema's voor de partijdag te bespreken. Lang haar, bibop, een enkele rood gekleurde hanenkam, grijze pakken en leren jasjes. Het is een bont gezelschap dat aan tafeltjes, aan de bar en in diverse zalen over de toekomst debatteert.

De sociaal-democratische oppositiepartij wil haar jongeren extra aandacht geven. De jaarlijkse partijdag wordt geheel aan de jeugd gewijd onder het motto 'Verdrag met de toekomst - Nieuwe kansen voor de jongeren'.

De SPD ziet het aantal jonge leden (tot 35 jaar) teruglopen. Mede daarom pleit de partij voor verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd van 18 naar 16 jaar. De jonge socialisten (Jusos), die in de jaren zeventig met ruim 300.000 leden een invloedrijke organisatie waren, verloren sinds die hoogtijdagen bijna tweederde van hun leden. De jonge christendemocraten (Junge Union) raakten sinds 1983 meer dan honderdduizend leden kwijt. Zelfs de Groenen, die de jeugd nog het meest aanspreken, hebben moeite jonge leden erbij te krijgen.

De SPD heeft één miljoen mark uitgetrokken voor een publiciteitscampagne die de partij aantrekkelijker moet maken bij de jeugd. De inline-sozi, de culture-sozi en de ethno-sozi staat er op rode plakkaten met foto's van vrolijke jongens en meisjes die aan de muren van de Rheinterrassen zijn opgehangen.

“Het is beslist niet zo dat jongeren zich niet voor politiek interesseren”, wil de populaire radio-journalist Jürgen Domian uit Keulen kwijt. Gekleed in een wit bakkersjasje en met een witte pet op, opent hij de discussie. Een onderzoek naar de belangstelling van jongeren tussen veertien en vijfentwintig jaar wijst uit dat in 1994 aanslagen op woningen van buitenlanders in Duitsland bovenaan de lijst van belangrijke gebeurtenissen stonden. De zelfmoord van de popzanger Kurt Cobain kwam pas op de vierde plaats, zegt Domian, die hiermee wil ontkrachten dat jongeren alleen nog maar in muziek geïnteresseerd zijn.

Scholing, werk en milieu. Daar gaat het volgens de Jusos om. “Mensen zijn bang werkloos te worden”, zegt Jusos-voorzitter Nahles. “Wat gebeurt er met de uitvallers? Zij zijn kansloos op de arbeidsmarkt.” Duitsland telt vijfhonderdduizend jongeren zonder baan; in totaal zijn er vier miljoen werklozen. Tien procent heeft al langer dan een jaar geen werk meer. “Zonder scholing ben je nergens. Daarom is het instandhouden van het leerlingenstelsel zo belangrijk”, meent Nahles.

Het Duitse leerlingenstelsel is uniek en een voorbeeld voor veel landen, zoals Nederland en recent ook de Verenigde Staten. Staat en bedrijven financieren samen een systeem waarbij jongeren, na afronding van hun school, een leerlingenplaats bij een onderneming krijgen. Drieëneenhalf jaar lang worden werk en beroepsscholing gecombineerd. Bedrijven betalen de leerlingenplaats; de overheid levert de scholing van minimaal 480 uur per jaar.

Nu het economisch slechter gaat stellen minder bedrijven een leerlingenplaats ter beschikking. Zo bleef in 1995 het aantal leerlingenbanen ver onder het beloofde aantal van zeshonderdduizend. Enkele maanden geleden deed bondskanselier Helmut Kohl persoonlijk een beroep op bedrijven om plaatsen ter beschikking te stellen omdat er dit jaar nog twintigduizend leerlingenbanen ontbreken. “We kunnen niet toelaten dat dit verder afglijdt”, zegt Christine Bergmann, vice-burgemeester van Berlijn, tijdens het jongerendebat in Keulen. “De jeugd heeft recht op scholing.” Ze noemt de situatie vooral in het oosten van Duitsland dramatisch wat de leerlingenplaatsen aangaat.

Bergmann rekent de zaal voor dat de overheid inmiddels in Berlijn zestig procent van alle leerlingenbanen betaalt. Intussen krijgen ondernemingen tal van subsidies terwijl ze geen enkele leerlingenplaats ter beschikking stellen. “Berlijn moet tegenwoordig leerlingenbanen bij bedrijven kopen om scholieren te plaatsen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn.”

De belangrijkste vraag is volgens Bergmann hoe de volgende generatie werk krijgt. Wie meent dat hier geen geld in geïnvesteerd hoeft te worden, zegt het generatieverdrag met de jongeren op, zegt Bergmann en oogst luid applaus met haar opmerkingen. Zij vindt, net als de Jusos, dat bedrijven verplicht moeten worden om leerlingenplaatsen aan te bieden.

Hierover zal vandaag in Keulen een stevig robbertje gevochten moeten worden, want vooraanstaande bestuursleden van de SPD voelen niets voor het instellen van een boete. SPD-politici uit de verschillende deelstaten, zoals minister-president Gerhard Schröder (Nedersaksen), Kurt Beck (Rijnland-Palts) en minister van Economische Zaken Wolfgang Clement uit Noordrijn-Westfalen hebben laten weten zich hier fel tegen te zullen keren.

Partijvoorzitter Oskar Lafontaine, die gisteravond bij de jongeren te gast was, hield zich wijselijk op de vlakte. Lafontaine: “Scholing, milieu en werk zijn de belangrijkste thema's waarmee we ons beter willen profileren.” Hoe de SPD dat wil doen, zal vandaag blijken.

    • Michèle de Waard