Rusland kan uit ruimte niet meer spioneren

ROTTERDAM, 23 NOV. Rusland zit voor het eerst in tientallen jaren zonder fotoverkenningssatelliet. De Kosmos 2320 spionagesatelliet die onlangs in de dampkring verbrandde, bleek tevens de laatste van een groot aantal dat de Sovjet-Unie en later Rusland in een baan rond de aarde bracht.

Dit meldt de New York Times. Hoewel de internationale verhoudingen sinds het einde van de Koude Oorlog ingrijpend zijn veranderd, wordt dit type spionagesatelliet onmisbaar geacht voor de moderne oorlogvoering. Daarnaast fungeren dergelijke spionagesatellieten vaak als een belangrijk politiek instrument. Rusland blijft wel beschikken over elektronische spionagesatellieten, maar de onmogelijkheid om optisch gegevens te verzamelen veroorzaakt duidelijk een militair gat. Het ontbreekt Rusland aan geld om een vervangende satelliet te lanceren. “Onze strijdkrachten kunnen wel een paar maanden zonder zo'n satelliet”, aldus een Russische woordvoerder tegen de Amerikaanse krant, “maar meer dan een jaar wordt heel tough.” Dat Rusland zonder fotoverkenningssatelliet is komen te zitten, is symbolisch voor de teloorgang van het Russische ruimtevaartprogramma en de strijdkrachten in het algemeen. Eerder deze maand faalde ook al een Russische ruimtemissie naar Mars.

Verkenningssatellieten hebben niet alleen hun nut bewezen bij het bespieden van de militaire capaciteiten van de voormalige tegenstanders uit de Koude Oorlog, maar bewijzen nog steeds goede diensten bij grensoorlogjes en andere beperkte conflicten. Rusland is al jaren in Tsjetsjenië en Tadzjikistan gemengd in regionale oorlogjes. Hierbij konden de Kosmos spionagesatellieten bijvoorbeeld worden gebruikt om troepenconcentraties te observeren.

Ook is de Russische belangstelling voor het nucleaire raketarsenaal van China - daaraan heeft het einde van de Koude Oorlog niets veranderd - onverminderd groot. De krimpende Russische defensie-industrie exporteert weliswaar haar modernste wapentuig naar China, maar het wantrouwen is groot gebleven: voor Rusland reden te over om het land goed in de gaten te blijven houden.

Een 'oog in de ruimte' is ook handig bij bijvoorbeeld het verifi-eren van de START-verdragen ter reductie van de wederzijdse kernwapenarsenalen met de Verenigde Staten. Met Rusland is de VS overeengekomen om de vernietigde raketsilo's in het Midden-Westen gedurende lange tijd onaangeroerd te laten. Dat geen nieuwe raketten in de silo's worden geplaatst is uitsluitend met spionagesatellieten goed en snel te controleren.

Satellietfoto's zijn eveneens praktisch als diplomatiek werktuig. De VS gebruikten in 1990 satellietopnames om Saoedie-Arabië ervan te overtuigen dat de Iraakse bezettingsmacht in Koeweit zo'n grote bedreiging voor de Saoedische olievelden vormden dat de weg vrijkwam voor de stationering van een grote Amerikaanse troepenmacht in dat land. Amerika gebruikt haar Keyhole fotoverkenningssatellieten onder andere ook om pressie uit te oefenen op China om de export van rakettechnologie naar landen zoals Pakistan en Iran te stoppen.

Fotoverkenningssatellieten zijn tegenwoordig in de hele wereld zó gewild, dat een hele reeks landen kosten nog moeite spaart om hun eigen 'oog in de ruimte' te ontwikkelen.

Israel lanceerde vorig jaar de Ofeq-3 spionagesatelliet, de Verenigde Arabische emiraten denken erover om een fotoverkenningssatelliet in de VS te kopen en de Europese NAVO-partners hebben al jaren een eigen Helios 2 spionagesatelliet op de verlanglijst staan.

    • Menno Steketee