Miss-verkiezing aangrijpingspunt krachtig protest; India steeds feller tegen Westerse cultuur

BANGALORE, 23 NOV. Bevallig als een vlindertje dwarrelde Miss India gisteren tijdens de generale repetitie voor de Miss World-verkiezingen langs de lange trap op het podium naar beneden. Op een video, die tegelijkertijd op grote schermen in het Chinnaswamy-stadion werd uitgezonden, jubelde ze dat ze er trots op was India te mogen vertegenwoordigen.

Velen vroegen zich echter angstig af of de 22-jarige Joan Jeyraj een etmaal later nog net zo trots zou zijn op haar Indiase afkomst. Radicale tegenstanders van de schoonheidswedstrijd hebben gedreigd de finale in de Zuidindiase stad Bangalore vandaag in bloed en tranen te smoren door zichzelf in brand te steken.

Ze beschouwen de 88 om het hardst glimlachende missen namelijk als een acuut gevaar voor de Indiase cultuur. “Het is bespottelijk”, reageert de eigenaar van een klein restaurant. “Waarom zou de Indiase cultuur, die al duizenden jaren bestaat en ontelbare invasies heeft doorstaan, plotseling bezwijken onder de komst van enkele tientallen meisjes uit het Westen?”

Bang voor bloot hoeven de tegenstanders in elk geval niet meer te zijn. De badpakkencompetitie, verreweg het blootste onderdeel, was al naar de stranden van de Seychellen verplaatst om de critici de wind uit de zeilen te nemen.

De tot voor kort onbekende vrouwengroep, Mahila Jagran, is niettemin vastbesloten de daad bij het woord te voegen. Eerder deze week maakte ze tot in de meest lugubere details bekend hoe ze te werk wil gaan. Anonieme leden van de groep zullen met legale kaartjes het stadion binnengaan, waarna ze hun licht ontvlambare synthetische sarees met gewone lucifers zullen aansteken. Om geen onnodige pijn te lijden, zullen de dames direct daarop tevens een meegesmokkelde cyaankalicapsule kapot kauwen.

Alsof dit alles nog niet genoeg is, heeft een nationalistische groepering, die alles wat uit het Westen komt wantrouwt, gezegd het hele stadion uit protest in brand te willen steken. Iets milder gestemde tegenstanders van de Miss World-verkiezing behorend tot de rechtsnationalistische Bharatiya Janata Party willen verder vandaag een protestmars houden, waaraan naar hun zeggen 100.000 mensen zullen deelnemen.

De organisatoren van de Miss World-verkiezing en de Indiase autoriteiten proberen alle acties onmogelijk te maken. Ze hebben het stadion in een zwaar bewaakt fort herschapen, en ook elders in de stad zijn duizenden politiemensen op de been. Voorts is de brandweer op alle eventualiteiten voorbereid. De missen, onder wie de Nederlandse Petra Hoost, hebben de laatste paar weken min of meer onder huisarrest in een luxehotel gestaan.

De man die het evenement voor het eerst in de geschiedenis naar India haalde, de filmster Amitabh Bachchan, gaf gisteren tijdens een chaotische persconferentie volmondig toe dat hij er volstrekt niet op had gerekend dat de schoonheidswedstrijd zoveel agressie zou oproepen.

Bachchans verbazing is begrijpelijk. Reeds vele jaren worden er in India miss-verkiezingen gehouden. Vooral na 1994, toen de Indiasen Sushmita Sen en Aishwarya Rai kort na elkaar tot Miss Universe en Miss World werden gekroond, was er sprake van een ware hausse. Elke school en elke buurt wilde zijn eigen miss-verkiezing hebben. Niemand in India leek zich hier erg over op te winden.

Velen in Bangalore ergeren zich nu aan de luidruchtige protestbeweging tegen de Miss World-verkiezing. “Die mensen kunnen toch gewoon hun televisietoestel uitzetten, als ze het niet willen zien”, aldus een 19-jarig meisje dat gekleed gaat in een strakke spijkerbroek en een T-shirt. “En waarom maken ze zich alleen dik hierover en niet over obsceniteiten in veel Indiase films?” Een man van middelbare leeftijd die bij de kapper zit te wachten, oordeelt: “Het is alleen een stelletje gefrustreerde mensen dat de publiciteit zoekt.”

Toch lijken de protesten wel degelijk een fundamenteel onbehagen binnen een deel van de Indiase samenleving te vertegenwoordigen over de radicale veranderingen die zich de laatste jaren hebben voorgedaan. Door de liberalisering van de economie sinds 1991 zijn veel oude zekerheden verdwenen. Vroeger was er niet veel geld en bijna niets om het aan uit te geven. Nu is er, zeker bij de middenklasse, meer geld en zijn er meer produkten waaraan het valt te besteden.

De veranderende opvattingen over veel dingen blijkt wellicht nergens beter uit dan uit de onstuitbare opmars van de schoonheidssalon in India. In het bijzonder de opkomende middenklasse voelt plotseling de behoefte er lichamelijk verzorgd uit te zien en schuwt wat kunstmatige hulp daarbij niet. Ook in Bangalore, een stad met vijf miljoen inwoners die faam geniet als het high-tech centrum van India, wemelt het van dergelijke salons.

“Nog niet zo lang geleden”, aldus Mala Shetty, eigenares van salon 'Beau Belle', “waren schoonheidssalons alleen iets voor mensen van de hogere klasse, maar nu komen ook gewone huisvrouwen en zelfs dienstmeisjes naar ons toe om zich te laten verzorgen. Het kan ze niet schelen dat het wat kost.”

Het oogt rommelig in 'Beau Belle' in een westelijke middenklassewijk van Bangalore. In een belendend vertrek wordt een kleine fitness-room gebouwd. “De mensen zijn zich tegenwoordig niet alleen meer bewust van het belang van een verzorgd gezicht maar willen er ook slank bijlopen”, aldus Shetty.

De veranderingen doen zich voor over de hele linie. Jonge meisjes zijn helemaal niet meer te stuiten: “Die willen er allemaal als Sushmita Sen uitzien”, zegt Shetty. Maar ook de Indiase man ondergaat een metamorfose. Die laat zich steeds vaker met allerlei cosmetica behandelen. Schoonheidsoperaties voor zowel vrouwen als mannen vormen sinds kort een groeimarkt in India.

De veranderde mentaliteit is niet in de laatste plaats toe te schrijven aan de opmars van de televisie in India. Daar ontlenen veel mensen hun voorbeeld aan.

Terwijl velen de vernieuwingen toejuichen, vervult die een ander deel van de Indiërs juist met afkeer. Die zouden India bij voorkeur vrijhouden van alle Westerse invloeden. De Miss World-verkiezingen vormden kennelijk voor deze groep een welkom aangrijpingspunt om zich weer eens nadrukkelijk te manifesteren, daarbij gesteund door conservatieve hindoe's en moslims, die zo'n vrouwenshow in het openbaar op religieuze gronden afwijzen. Daarnaast was er dan nog een groepje feministes, dat op dezelfde gronden als hun Westerse collega's een 'vleeskeuring' van de missen verwierp.

De aanhangers van de miss-verkiezingen kunnen zich overigens met op z'n minst even veel recht op de Indiase cultuur beroepen als de tegenstanders. Is India immers ook niet het land van de Kama Sutra, een oeroud handboek voor de fijnere kneepjes van de erotische liefde, en van talrijke niet minder erotische beeldengroepen in oude hindoe-tempels? Pas onder invloed van de Victoriaanse Britten, zo betogen Indiase sociologen en historici, kregen meer puriteinse normen de overhand. Ook die kwamen dus uit datzelfde verdorven Westen.

    • Floris van Straaten