Extreem rechts belaagt vrije woord

TOULON, 23 NOV. De Place de la Liberté in het hart van Toulon is het slagveld waar het hele Franse volk om heen staat. In een grote, witte tent vuurt het extreem-rechtse stadsbestuur salvo's af op het vrije woord, waarvan de socioloog Alain Touraine later op een protestbijeenkomst zal zeggen: “We maken voor het eerst mee wat een fascistische regering in Frankrijk zou betekenen.”

Burgemeester Jean-Marie Le Chevallier - zelfs de voornaam lijkt op die van zijn leider Le Pen - opent het 'Feest van de Vrijheid van het Boek' met een tirade en een lofzang.

“De communistische en cryptocommunistische uitgevers en boekhandels hebben dit feest kapot willen maken. Men heeft gezegd dat ik de schrijver Marek Halter verboden zou hebben te komen; hij is een lelijke leugenaar. Iedereen is welkom. Dit is het feest van tolerantie en openheid.”

Terwijl enige honderden leden van het Front National hun burgervader toejuichen en even later toedrinken met een gemeentelijke consumptie in de aanslag, is boekhandelaar Alain Bacharach aan de overzijde van het Plein van de Vrijheid aan het bekomen van de schrik. Zijn boekwinkel Gaïa was een van de zes Toulonese boekhandels die weigerden op Le Chevalliers voorwaarden mee te doen aan het jaarlijkse boekenfestival.

Eerst had het stadhuis, dat sinds een jaar in handen van het Front is, het “inopportuun” genoemd de “mondialistisch” ingestelde (uit Polen geïmmigreerde, joodse) schrijver Marek Halter als eregast te verwelkomen, de burgemeester eiste ook dat alle deelnemende boekhandels de bladen en ideologisch verwante boeken van de 'nationale beweging' zouden verkopen.

Bacharach: “Het weigeren van Halter vond ik onverteerbaar, die verkoopdwang van hun propaganda deed de deur dicht. Gister merkte ik dat ze twee van de zes boekwinkels die broederlijk weg zouden blijven zodanig onder druk hebben gezet dat zij door de knieën zijn gegaan. Uit angst opdrachten van scholen, bibliotheken en het stadhuis mis te lopen, staan zij daar nu in die tent. Onze solidariteit is gebroken dankzij die chantage. De revolvers zijn geladen voor de Russische roulette die de justitiële afhandeling van alle schadeclaims straks oplevert.”

Pag.5: 'We zien wat fascisme in Frankrijk betekent'

In de boekentent gaan burgemeester en mevrouw Sandrine Le Chevallier minzaam van stand tot stand om de verspreiders van het nationale woord te begroeten. De meeste stromingen uit de beweging zijn vertegenwoordigd. De extreem katholieke vleugel, met titels als 'Lecture et Tradition', 'Clovis leeft' en 'De joodse stem'. En de historisch-mystieke richting met werken over Druïden en oud-germaanse tekens.

Om misverstanden over zijn open geest te vermijden laat de burgemeester zich graag filmen met een gekleurde medewerker achter zich, zoals een vooraanstaande columnist uit de FN-stal, Jean-Pierre Cohen, zijn gebundelde 'Cohenneries' signeert. Le Chevallier brengt geen bezoek aan de stand van de boekhandel Charlemagne, die zich met de collega' van Majuscules naar de tent liet lokken. Charlemagne heeft een blij communiqué opgehangen, en ook enkele FN-kritische boeken uitgestald, maar gisteren gaf directeur Daniel Chanu in kleine kring nog toe dat de rentabiliteit van de winkel in het geding was. Voor een man met zijn hart aan de linker kant en eigenaren van een flexibeler overtuiging een ellendige week.

Toulon is niet zomaar in de handen van extreem rechts gevallen. Tijdens de Franse Revolutie sloot de stad zich al liever aan bij de Engelsen, vertelt Didier Blancherie. Hij is voorzitter van de Vereniging van Burgers van Toulon voor de Democratie, die spontaan ontstond nadat het Front National vorig jaar de gemeenteraadsverkiezingen won. 37 procent van de stemmen was genoeg om de absolute raadsmeerderheid te halen, nadat gaullisten en socialisten elkaar hadden afgemaakt.

Blancherie, hoofd van het Django Reinhardt-collège in de nieuwbouwwijk La Rode, zegt in de schoolkantine boven een bord vis-rondo met gegratineerde bloemkool: “Het is niet aardig om te zeggen, maar Toulon heeft de meest corrupte rechtse en de meest stomme linkse politici van Frankrijk. Samen hebben ze amper een paar honderd leden en geen enkel gezag. Het eerste vermoorde Tweede Kamerlid (Yann Piat) en de eerste wegens maffieuse praktijken veroordeelde senator (Maurice Arrekx, 25 jaar burgemeester van de stad) kwamen uit Toulon. Van de laatste drie directeuren van de Kamer van Koophandel is de eerste vermoord en zitten de andere twee achter de tralies.”

De Burger-vereniging voor de democratie tracht met zijn 600 leden tegenspel te geven aan het Front National, dat zich laat voorstaan op zijn schone handen en zijn modern management. In de praktijk zijn vooral subsidies op aids en jeugdopvang in de armste immigrantenwijken besnoeid. Maar, zegt Blancherie, “De eerste aanval is gericht op de cultuur. In hun weekblad National Hebdo stond: om de strijd te winnen moeten we de cultuur in de hoofden van de mensen veranderen.”

Eerste slachtoffer van deze politiek is het National Centrum voor Dans en Beeld Châteauvallon, dat 32 jaar geleden werd opgericht door Gérard Pacquet, een levend symbool van de strijd voor artistieke vrijheid en tegen het frontisme. Hij werd gedwongen de recent wegens belediging van de politie veroordeelde rapgroep Nique Ta Mère van zijn programma te schrappen en sindsdien is het centrum door een handige juridische actie van het stadhuis onder administratieve curatele gesteld. Pacquets ontslag in aangevraagd.

Het danscentrum in de heuvels boven Toulon barstte gistermiddag uit zijn voegen toen Marek Halter (laatste boek: De Messias) zijn alternatieve huldiging onderging. De minister van Cultuur, Philippe Douste Blazy, was uit Parijs gekomen om namens de regering de strijd tegen het Front National aan te kondigen: “Boekhandelaren zijn bedreigd en beledigd. Wat hier in Toulon gebeurt is geen incident. Het fascisme begint het geschreven woord aan te vallen, daarna volgt de boekverbranding. Het geweld van het Front National is politiek. Marek Halter beloof ik dat wij zullen reageren op iedere aanval op een werkelijk open cultuur.”

Halter, de aan de Poolse getto's ontvluchte schrijver en cineast die ook de goede mensen uit de oorlog interviewde, is diep geroerd. En gekwetst door de afwijzing door een Franse stad. “Ik, die allerlei talen spreek, maar alleen in het Frans kan dromen en huilen...”

Châteauvallon-directeur Paqcuet zegt in een persoonlijk gesprek terzijde: “Le Pen heeft goed begrepen dat rechts en links in dit land door jaren regeermacht vervreemd zijn geraakt van de realiteit. Het Front is de enige partij die naar de mensen luistert en ze helpt. Frankrijk heeft altijd al een kern van anti-semitisme gehad, dat na de oorlog nooit is verdwenen. Dat komt terug nu de Fransen grote moeite hebben zich aan te passen een de nieuwe wereld. Zij hebben een gebrek aan houvast. Lang niet alle mensen zijn ideologisch extreem rechts, maar zij zoeken een uitweg, zij geven een schreeuw van woede.”

In een afgeladen schouwburgzaaltje, Espace Comédia genaamd, bogen schrijvers en andere bewogen burgers zich gisteravond opnieuw over het fenomeen 'Marek Halter en Toulon'. Het scherpst was de ervaren socioloog Alain Touraine. Volgens hem is het niet meer genoeg foei tegen de xenofobie te roepen, of te zeggen: die mensen stemmen FN omdat ze geen werk hebben. “Het is tijd voor een politieke analyse. Het Front komt vooral op omdat er geen politieke discussie meer is in dit land. Iedereen zit bij de pakken neer. Extreem nationalisme biedt een uitweg. Voor het eerst zien we dat het risico niet denkbeeldig is dat we een fascistische regering krijgen en wat dat betekent. Het gaat om echt fascisme. Dat is een politieke visie op het besturen van een land, wat ze ook zeggen.De vrijheid van een ieder en de toekomst van Frankrijk staan op het spel.”

Eerder had de FN-wethouder van cultuur, Louis Soccaja, me gezegd: “Wij zijn anderhalf jaar bezig. Al die mensen die zich zo opwinden zien niet dat wij geen vreemdelingenhaat en racisme bedrijven. Men behandelt ons alsof wij nazi's zijn. Maar ik heb op mijn achttiende meegevochten in de Slag om de Provence, men begrijpt ons patriottisme niet. Ik laat me niet voor nazi uitschelden!”

    • Marc Chavannes