Zeldzame rebel bevrijdt zich op de bühne van man

Voorstelling: Amanda van Walter van den Broeck. Spel: Ingeborg Elzevier; decor: Herman van Elteren; kostuum: Yan Tax; regie: Christiaan Nortier. Gezien 21/11 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 25/3. Inl.: 020-6570966.

Ze heet Amanda, ze is een Mexicaanse vrouw die in Mexico-City met een hooggeplaatste Belg is getrouwd. Ze viel voor al zijn charmes. Kortgeleden vierde ze haar zilveren bruiloft. En nu staat ze in diezelfde, te krap geworden bruidsjurk van toen voor ons op het toneel, vertolkt door Ingeborg Elzevier. Over de jurk ligt een paarlemoeren glans; een soort patina dat de tijd over de stof aanbracht.

Een van de mooiste rollen die ik Ingeborg Elzevier zag spelen was in Sterke drank in Oud-Zuid bij Toneelgroep Centrum. Nu schreef de Vlaamse auteur Walter van den Broeck deze prachtige monoloog Amanda voor haar, en ze zet de lijn van Sterke drank voort. Haar acteren houdt het midden tussen chic en licht-ordinair, tussen keurig en als van de straat. Zo spreekt ze, al komt ze uit de hoogste klasse, het woord 'hoeren' - want haar man is een hoerenloper - met beschaafde precisie uit. Alsof het over kostbare edelstenen gaat. Die bruidsjurk sluit welbewust te krap om haar lijf, waaraan de jaren op buik en heupen ongewilde rondingen hebben gegeven. De knoopjes staan op spannen. Ze vergelijkt zichzelf met een 'blinde vink'.

Schrijver Walter van den Broeck maakte van Amanda een thriller op het toneel. De uitvoering blijft spannend en verrassend; er is geen moment dat schrijver of actrice de greep op het verhaal verliezen. De voorstelling werkt in anderhalf uur naar een hoogtepunt toe: Amanda's bevrijding van haar slaafse plaats naast haar man. Op een gegeven moment wordt zij in haar auto bedreigd door de vriend van de zwangere dienstmeid van het echtpaar, die wegens haar zwangerschap wordt ontslagen. Haar vriend wil dit ontslag wreken. Maar tussen Amanda en hem ontstaat, in de intimiteit van de auto, zoiets als een 'heilige band'. Ineens ziet Amanda het onrechtvaardige lot van de arme mensen. Wanneer haar man hoort van deze poging tot verkrachting raakt hij zo buiten zinnen, dat hij alle mannen uit een dorp op het plein jaagt. Oog in oog met de dader ontkent Amanda dat hij het was; haar man krijgt een hartaanval, want hij weet dat ze liegt. Ineens krijgt de bronzen vaas die prominent in het decor staat betekenis: het is de urn met daarin de as van haar man.

Eerder in het verhaal vernederde haar man Amanda al, door haar voor te stellen een trio te maken met zijn vaste prostituée. Zo dwingt Van de Broeck in een knap opgebouwde compositie de vrouw steeds meer om toch uiteindelijk tot inzicht te komen. Aanvankelijk zegt ze op alles 'Ja, natuurlijk', maar aan het slot uit ze zich in een triomfantelijk-bevrijdend 'Nee, in geen geval!' In Amanda draait het om bevrijding en bewustwording, een thematiek die Van den Broeck eerder aanboorde in zijn roman Brief aan Boudewijn. Ingeborg Elzevier, geregisseerd door Christiaan Nortier, is een vedette op de bühne; ze maakt moeiteloos overgangen, ze durft theatraal te zijn. Ook al houdt ze een alleenspraak, regelmatig gaat ze in dialoog met haar dochters en dat levert, zeker als het over groene dan wel blauwe jurken gaat, hilarische taferelen op. Dat Amanda's opstandigheid uiteindelijk tot het besef leidt dat ze krachtdadig een eigen leven moet opbouwen, vind ik een mooi gegeven. Bovendien, er is nog maar weinig opstandigheid in het toneel of de literatuur. Door deze tekst en dit spel ervaar je weer eens dat rebellie op het toneel van een grote, dramatische betekenis is.

    • Kester Freriks