Trein Italië rijdt 'redelijk op tijd'

ROME, 22 NOV. Als Italianen het dezer dagen over de FS hebben, de staatsspoorwegen, gaat het vrijwel zeker over smeergeld. Er loopt al een paar maanden een kolossaal onderzoek naar steekpenningen, wapenhandel en duistere politieke manoeuvres dat heeft geleid tot de arrestatie en het aftreden van managing director Lorenzo Necci.

Het is niet de eerste keer dat de spoorwegen betrokken raken bij een groot corruptieschandaal. In 1988 moest de hele top in één keer aftreden wegens het schandaal van de gouden lakens. Een contract voor beddengoed voor de ligrijtuigen was met miljoenen guldens gesmeerd.

De Italiaanse spoorwegen hebben zoveel vertakkingen dat de mogelijkheden om iets te ritselen groot zijn. De Ferrovie dello Stato zijn een staatsbedrijf in ouderwetse stijl, met tientallen dochterondernemingen die voornamelijk lijken te zijn opgericht om vrienden onderdak te brengen en invloed te kunnen uitoefenen.

Onder Necci, die algemeen werd gezien als een bekwaam manager, is de structuur van het bedrijf veranderd en zijn de spoorwegen een soort naamloze vennootschap geworden. Dit heeft wel geleid tot enige stroomlijning, afvloeiing van personeel en meer klantgericht denken, maar de FS hebben nog een lange weg te gaan.

Er liggen plannen om bepaalde hoge-snelheidstrajecten te gaan privatiseren, maar vooralsnog vallen de FS onder de staat. Die moet fors bijspringen om het financiële gat te dichten. Vorig jaar leed het bedrijf een verlies van 1,6 biljoen lire, ongeveer 1,8 miljard gulden, op een omzet die bijna tien keer zo groot is. Dat was nog hoopgevend, want het jaar daarvoor waren de verliezen één miljard gulden hoger en in 1993 zelfs 2,5 miljard gulden meer.

De personeelskosten geven de meeste kopzorgen, en de afgelopen jaren is er gestaag gesneden in het personeelsbestand. Vorig jaar verdwenen er bijna 10.000 banen. Daarmee daalde het spoorwegpersoneel naar 126.000 man. Dat gebeurt onder fel verzet van de bonden. Bij de spoorwegen zijn een aantal autonome bonden opgekomen die geen boodschap hebben aan leiders van vakfederaties die oproepen tot gematigdheid en verantwoordelijkheidsgevoel. Bijna iedere maand is er wel een staking: van stationschefs, machinisten, controleurs of andere beroepsgroepen. De Italianen passen zich aan: hier draait niemand zijn hand om voor een treinstaking.

De FS zijn een hoofdrolspeler op economisch gebied omdat ze een dikke portemonnee hebben. Tussen nu en het jaar 2000 moet er ongeveer honderd miljard gulden worden geïnvesteerd, in beter materieel (zestien miljard), flitstreinen (veertig miljard), en betere integratie van lange-afstands, regionale en lokale lijnen (veertig miljard). Het is de bedoeling dat voor het netwerk van hoge-snelheidstreinen een consortium wordt opgericht waarin de FS voor 43 procent deelnemen. De overige deelnemers zijn voornamelijk staats- en particuliere banken.

Volgens de FS rijden de treinen redelijk op tijd. Vorig jaar kwam 88 procent van de intercities, 97 procent van de stop- en sneltreinen en 88 procent van de internationale treinen op tijd aan, met een marge van een kwartier. Een van de maatregelen die zijn bedoeld om de FS klantvriendelijker te maken, is dat je je geld kan terugvragen bij meer dan een half uur vertraging. Probleem alleen is dan dat bij het loket daarvoor op zo'n moment al snel een enorme rij staat.

Het materieel is een voortdurende bron van ergernis. Als je een goede intercity treft, kan je comfortabel het land door rijden. Maar 's zomers is vaak de airconditioning stuk. En dan kan je beter in een oude wagon zitten, waar de ramen nog open kunnen. Op de gloednieuwe Pendolino, de Italiaanse uitvoering van de flitstrein, hebben zelfs lang technici meegereden omdat de airco het steeds begaf. Op lokale lijnen rijdt nog veel oud materiaal. De verbinding tussen Rome en de badplaats Ostia wordt onderhouden met treinen van voor de oorlog.