Roman Mona Simpson over verlatenheid; Dwars door de momenten schrijnt een sfeer

Mona Simpson: A Regular Guy. Knopf, 372 blz. ƒ 52,50

Wat zou Mona Simpson eten? En waar? Haar romans spelen zich grotendeels af in goedkope diners, ijssalons en wegrestaurants. In haar nieuwste boek, A Regular Guy, eet een moeder met haar jonge dochter Jane hamburgers aan een vettig tafeltje in de Tastee-Freeze. Ze kijken uit over het parkeerterrein en de snelweg. Hun milkshakes zijn zo dik dat ze nauwelijks door het rietje te zuigen zijn. 'Dit is de manier waarop Jane geluk kent', denkt de moeder, 'met één been opgetrokken, het andere zachtjes tegen de kruk schoppend, een hap natte goudbruine burger tegen de kou.'

Ze hebben dan inmiddels dagen niet gegeten, zoals wel vaker voorkomt wanneer Janes moeder Mary gedeprimeerd is, of geen geld heeft. Normale maaltijden in huiselijke kring komen niet voor bij Mona Simpson, die deze zomer door het literaire tijdschrift Granta tot één van de beste jonge Amerikaanse schrijvers werd gekozen. Ook thuis wordt er thuis meestal staand uit de koelkast gegeten, in kale, donkere kamers zonder meubilair. Als alles te deprimerend wordt, stappen Simpsons personages in de auto om ergens te gáán eten.

In de Tastee-Freeze likt Jane intussen haar vingers af. 'Schatje', zegt Mary, 'ik moet je naar je vader sturen. Ik zou je zelf willen brengen, maar dat gaat niet. Ik denk gewoon niet dat ik het aankan.' Jane blijft stil. Ze trekt haar been verder op en likt aan een korstje op haar knie. 'Maar ik ken hem niet eens', zegt ze uiteindelijk.

Simpson-lezers herkennen in deze scène meteen een trio dat ook al centraal stond in haar eerdere werk: een labiele moeder, die in met troetelwoordjes gestoffeerde clichés de meest krankzinnige dingen zegt, een afwezige vader en een verwaarloosd kind. De grootste variatie in Simpsons personages ligt op het eerste gezicht in hun namen.

In haar verbluffende debuut, de bestseller Anywhere But Here (1987) heette Jane nog Ann. De vader is vroeg in haar jeugd verdwenen; moeder Adele neemt haar naar Los Angeles om kind-sterretje te worden in de film. In steeds krappere appartementen zonder meubilair proberen ze het hoofd boven water te houden, 's avonds samen sundaes etend in de auto. Het boek geeft een adembenemend beeld van de relatie van een kind met een gestoorde moeder. In het vervolg The Lost Father (1992) heeft dochter Mayan zich aan haar moeder ontworsteld en gaat ze op zoek naar de man die haar als kind in de steek liet. Het lukt haar niet om aan haar eigen leven te beginnen voordat ze hem gevonden heeft: apathisch, en ditmaal openlijk anorectisch, zwabbert ze door haar bestaan. Haar vader intussen lijkt van de aardbodem verdwenen, en het boek is dan ook één lange, obsessieve speurtocht.

In A Regular Guy speelt de vader opnieuw een hoofdrol, maar nu rijdt de tienjarige Jane, zittend op een stapel telefoonboeken in de oude truck van haar moeder, in één nacht van de trailer waar ze met haar moeder woonde naar het landhuis van haar vader. Daar is hij dan. Simpsons vraag is niet meer waar de man was toen hij zijn kind in de steek liet, maar waaróm hij dat deed.

En dat wordt Jane duidelijk. Tom Owens blijkt een uiterst succesvolle ondernemer, een winner. Zijn devies luidt: 'Bedenk wat je gedaan zou willen hebben voordat je sterft, maak dat het eerste dat je elke dag doet - en laat de rest zitten.' Jane zucht als ze hem zo hoort praten. Ze weet nu dat zij bij de rest hoort.

Mona Simpson heeft zich vastgebeten in haar onderwerp, een traumatische jeugd, maar haar driehoek van destructief ouderschap ontwikkelt zich. De arme Ann was nog volledig overgeleverd aan haar moeder Adle, hulpeloze Mayan aan de schaduw van haar vader. Jane is Simpsons eerste personage dat een berustende afstand kan nemen van haar moeder, die toch ook maar een zielig mens is - een berusting die mede tot uiting komt in de veel mildere naam Mary. Bovendien krijgt ze een zekere greep op haar vader: met Tom Owens heeft Simpson voor het eerst een vader neergezet die min of meer bereikbaar is.

Niet dat Jane een zorgeloos kind is. Iemand in het boek merkt op: ze heeft iets dat zo smekend is, dat ze, waar ze ook is, altijd wel een kringetje om zich heen verzamelt van mensen die zich geroepen voelen dit ene kind een eindje op weg te helpen.

Net als Simpsons vorige werk is A Regular Guy opgebouwd uit talloze losse scènes, momentopnamen vol details, die als geheel een chronologisch verhaal vertellen maar elk afzonderlijk heen en weer schieten in de tijd: momenten, herinneringen, die weer leiden tot andere herinneringen - je kunt je voorstellen dat ze op een tekstverwerker korte scènes schrijft en een definitieve ordening pas later aanbrengt. Maar dwars door dat woud van momenten heen schrijnt een sfeer, die veel sterker dan vorm of compositie haar werk bepaalt. Een sfeer van verwaarlozing, van het zoeken naar geborgenheid in de kleinste dingen. Simpson lijkt een onuitputtelijke bron van verlatenheid, en ze bezit het vermogen zich te uiten: niemand kan een detail pijnlijker na laten zingen dan zij.

Wat Mona Simpson ook eet, normaal kan het nog altijd niet zijn. Met die innemende lach boven veel te smalle schoudertjes, doet ze wel wat denken aan Jane. Waarschijnlijk verzamelt zij lezers om zich heen zoals Jane háár kringetje. Die moeten dan maar hard blijven roepen: Schrijf! Eet!

    • Sandra Küpfer