Foto

Das Deutsche Auge. 33 Photographen und ihre Reportagen. Schirmer/Mosel, 141 blz. ƒ 76,-

Konrad Adenauer stapt, op een vroege morgen in 1957, uit zijn Sonderzug waarin hij op verkiezingstournee is en zojuist heeft overnacht. De foto is van Rolf Gillhausen en is opgenomen in het boek Das Deutsche Auge, waarin reportagefoto's uit de jaren twintig tot en met negentig van 33 Duitse fotografen zijn verzameld. Het is de catalogus bij een gelijknamige tentoonstelling die deze zomer te zien was in Hamburg.

Een 'Raum ohne Magie' heet Duitsland in de uiterst kritische inleiding die Peter-Matthias Gaede voor Das Deutsche Auge schreef. Hoewel de foto's niet uitsluitend gemaakt zijn in Duitsland, bezitten ze in de woorden van Gaede wel allemaal 'de Duitse Blik': ze zijn troosteloos, rechtlijnig, betweterig en zonder humor.

En toegegeven, wat valt er ook te lachen bij Hilmar Pabels foto uit 1947 van een na twee jaar uit Russische krijgsgevangenschap teruggekeerde Duitse soldaat die wordt verzorgd door zijn moeder, of, even willekeurig gekozen, de woonkamer van een neo-nazi in Solingen (Eva Leitolf, 1994)? Maar dat zelfs de zojuist gevallen muur (in 1989 door Wilfried Bauer) gefotografeerd wordt in een naargeestige sneeuwstorm, moet toch te denken geven.

Het ligt een beetje aan de geschiedenis en de zwaarmoedigheid, suggereert Gaede, maar het ligt net zo goed aan de fotografie zelf. Want Duitsland is geen eiland, en de fotografie is sinds de afloop van de Tweede Wereldoorlog druk bezig met 'de liquidatie van de werkelijkheid'.

    • Eddie Marsman