OPENINGSFILM

De openingsfilm van het negende IDFA, O amor natural, is een Nederlandse documentaire, oorspronkelijk geproduceerd voor het NPS-cultuurprogramma Het uur van de wolf en geregisseerd door de Amsterdamse Heddy Honigmann (Lima, 1951).

Net als voor haar vaak bekroonde eerste lange documentaire Metaal en melancholie (over Peruaanse taxichauffeurs, 1993) keerde Honigmann voor O amor natural terug naar Zuid-Amerika. In Rio de Janeiro filmde ze bejaarde Braziliaanse mannen en vrouwen die voorlezen uit de postuum gepubliceerde erotische poëzie van Carlos Drummond de Andrade (1902-1987) en vaak ook worden geïnterviewd over hun associaties bij die teksten. De ondertitel van O amor natural zou 'Liefde en melancholie' kunnen luiden. Op een enkele uitzondering na, zo blijkt uit de verhalen die de personages naar aanleiding van de teksten vertellen, is voor hen seksualiteit nog slechts verbonden met herinneringen. Door de dubbele afstand, die van de leeftijd en levenservaring, en die van de taal, creëert de regisseur een discreet panorama van expliciete, maar geprojecteerde erotische gevoelens. Misschien zou je ook door jongere Brazilianen direct over hun liefdesleven te ondervragen een openhartig en vitaal groepsportret kunnen schetsen. Juist door de omweg krijgen de verhalen echter een meerwaarde van verlangen, weemoed, gemis en wijsheid.

LIEFDE - WANT DIT IS HET ENE WOORD

Gedicht van Carlos Drummond de Andrade in O amor natural:

Liefde - want dit is het ene woord -

moge mijn vers beginnen en omgeven.

Liefde leide mijn vers en zij verene

daarin ziel, verlangen, vulva en lid.

Wie zal beweren dat hij enkel ziel is?

Wie voelt niet van ziel zijn lichaam zwellen

tot het openbarst in louter kreten

van orgasme, onbegrensd moment?

(...)

Eenwording in bed, of in de kosmos?

Waar houdt de kamer op, raakt hij de sterren?

Welke lust in onze lenden voert ons

naar dat ver domein, etherisch, eeuwig?

Een zacht beroeren van de clitoris

en reeds is alles in een oogwenk anders.

Dat ene kleine plekje op het lichaam

is het centrum van bron, brand en honing.

De doorboring volgt en breekt door de wolken

ontdekt zonnen van een schittering

die mensenogen niet verdragen, maar

de coïtus, van licht doorgloeid, gaat voort.

En voort, en breidt zich uit, zodanig dat

aan ons voorbij, voorbij het leven zelf

als vlees geworden actieve abstractie

de idee van het genot geniet.

En in genotvol lijden tussen woorden

minder nog, geweeklaag, klanken, klachten

bereikt één enkel plasma in ons punt

waar liefde sterft aan liefde, goddelijk.

(...)

Vrede herstelt zich. De vrede der goden

uitgestrekt in bed, gelijk in zweet

geklede beelden, dankbaar voor dat wat

de aardse liefde toevoegt aan een god.

De dichtbundel O amor natural van Carlos Drummond de Andrade is vertaald en van een nawoord voorzien door August Willemsen. De vertaling, De liefde, natuurlijk, is verschenen bij de Arbeiderspers, ISBN 90 295 1321 7.

KEUZE

Vijf favoriete documentaires van Heddy Honigmann:

Amsterdam, Global Village, Johan van der Keuken (Nederland, 1996)

La chasse au lion à l'arc, Jean Rouch (Frankrijk, 1965)

Une femme en Afrique/ Empty Quarter, Raymond Depardon (Frankrijk, 1985)

Racetrack, Frederick Wiseman (VS, 1985)

Shoah Claude, Lanzmann (Frankrijk, 1985)

    • Hans Beerekamp