November Music vol innige dialogen met elektronica

November Music, t/m 24/11 (073-6122000). *Schreck-Ensemble. Gehoord: 19/11 De Synagoge, Den Bosch. Herh.: o.a. 21/11 Muziekcentrum Frits Philips Eindhoven, 28/1 De Kikker, Utrecht. *Ictus Ensemble. Gehoord: 20/11 Theater aan de Parade, Den Bosch.

Dezer dagen vindt in Zuid-Nederland en Vlaanderen voor de vijfde keer het November Music Festival voor eigentijdse muziek plaats. Het is een bruisend, tiendaags muziekfeest, verspreid over verschillende steden, waarin zich vaak jonge ensembles presenteren. De brede programmering staat borg voor een festival waarin zelfs de meest doorgewinterde concertbezoeker nog allerhande onbekends krijgt voorgeschoteld. Thematische kaders vormen dit jaar 'Muziek en Machine' en 'De Handeling'. Centrale componist is de Finse Kaija Saariaho (1952).

Saariaho schrijft beklemmende, onrustbarende muziek die als een koppensnepper door je ziel snijdt. Het is ook muziek die de indruk wekt voortdurend maar dóór te willen gaan - soms krachtig, soms kalm, soms aaiend, soms krabbend, soms schreeuwend. Telkens is er een laag die in werkelijkheid of in gedachte doorpulseert. Haar gebruik van elektronica doet hier en daar wat primitief aan, met name de eenzijdige toepassing van het delay-effect op het hoge register van de harp in Fall. Wel laat zij de elektronica en de live-muziek vaak een innige dialoog aangaan, zoals de interactie vol boventonen tussen basklarinet en cello in Oi kuu.

Het Belgische Ictus Ensemble speelde deze werken in een boeiend programma met verder onder meer Stockhausens klassieker Der kleine Harlekin voor dansende klarinettist en een nieuw werk van Thierry de Mey. Diens Tiepeke is een dwingende muziekfilm met live cello-spel en elektronica. Op het scherm is een frenetiek, door dag en nacht dansende Anne-Teresa De Keersmaeker te zien.

Het theatrale element in het Luigi Nono-programma dat het Schreck-Ensemble enkele keren in het festival speelt, beperkt zich tot La lontananza nostalgica utopica futura voor viool, band en live elektronica dat de componist kort voor zijn dood in 1990 voltooide. Een violiste komt schijnbaar schoorvoetend het podium op, ijsbeert en kiest een lessenaar met bladmuziek uit om te spelen, terwijl op de band gemanipuleerde en vermenigvuldigde vioolstreken te horen zijn van de hand van Gidon Kremer. Toen deze compositie in het Holland Festival '92 door Kremer zelf in de Beurs van Berlage werd uitgevoerd, maakte zij grootse indruk. Maar er gaat weinig van de intense spanning verloren in een intieme ruimte als de Bossche Synagoge.

Nono componeerde ingelijste stiltes. Dat deed hij eigenlijk ook al in zijn oudere werken. In La fabbrica illuminata, een vroege proeve van elektronische muziek, klinken lang aangehouden noten alsof ze worden voortgebracht door rondzwiepende tuinslangen. Het donkere timbre van sopraan Janice Jackson kleurt goed bij de fabrieksgeluiden, koorklanken en het gebonk en geklots op de band.

De muziek van Nono vergt van de musici uiterste concentratie en een bijzonder goede timing in een traag dramatisch ritme. Dat gaat de leden van het Schreck-Ensemble goed af. Vooral de bijdrage van pianiste Darla Crispin maakte in ...Sofferte onde serene... voor piano en klanksporen een onuitwisbare indruk. Zeker ook omdat bij het Schreck-Ensemble de technici van achter hun mengtafels voorbeeldig mee musiceren. November Music duurt nog tot en met zondag.

    • Emile Wennekes