Impasse tussen Israel en Palestijnen rond Hebron is 'stilte voor de storm'

TEL AVIV, 21 NOV. De Israelisch-Palestijnse besprekingen over de ontruiming van Hebron zitten muurvast op de veiligheidseisen van Israel. Dat bleek deze week na een nieuwe ronde vruchteloos overleg tussen beide partijen in Jeruzalem. Wegens de ernstige gevolgen, voor beide partijen, van het uitblijven van een akkoord lijken premier Benjamin Netanyahu en de Palestijnse leider Yasser Arafat zich voor te bereiden op een topontmoeting om de impasse te doorbreken. Proefballonnen dienaangaande worden vandaag in Jeruzalem en Gaza opgelaten.

Premier Netanyahu heeft deze week nadrukkelijk gezegd dat het Israelische leger ook na overdracht van de grootste delen van de stad aan de Palestijnen het recht moet behouden om ongehinderd in de Palestijnse wijken te kunnen opereren. Voor de Palestijnen is dat een onaanvaardbare inbreuk op het autonomie-akkoord van Oslo. Zij weigeren voor deze Israelische eis door de knieën te gaan omdat daardoor een precedent wordt geschapen in andere gebieden die in Palestijnse handen moeten overgaan. “Deze impasse is de stilte voor de storm”, aldus de Palestijnse journaliste Kawther Salam Abu Saleh in Hebron. “Ik weet niet wat er gaat gebeuren, maar de situatie is heel erg slecht.” Dezelfde mening is Fayez Kawasmi, een vooraanstaand lid van de Palestijnse guerrillabeweging Al-Fatah in Hebron, toegedaan. “Ik ben erg pessimistisch”, zei hij twee dagen geleden. “De spanning in Hebron loopt op. Hoe lang kunnen we nog wachten op het terugtrekken van de Israelische troepen uit de stad? Hoe lang kunnen we nog tolereren dat Israelische soldaten onze mensen arresteren? Deze week zijn veel arrestaties verricht.” Volgens de krant Ha'arets zijn de afgelopen dagen in Hebron en elders op de Westelijke Jordaanoever dertig leden van de moslim-fundamentalistische groepen Islamitische Jihad en Hamas gearresteerd. Ook Mustafa Natshe, de burgemeester van Hebron, leek geen uitweg voor de situatie te zien. Dat Israelische soldaten hun meubels uit het militaire hoofdkwartier in Hebron hebben gesleept maakte op hem geen indruk. “ Dat heeft niets te betekenen. Het is geen teken dat ze op het punt staan te vertrekken”, zei hij. “Als Israel wil, kan de overdracht van de stad aan ons in een paar uur zijn geregeld.” Premier Netanyahu heeft gisteren overigens opdracht gegeven de meubels naar het militaire hoofdkwartier in Hebron terug te brengen.

Terwijl de Palestijnen in Hebron wachten op het verlossende moment van het vertrek van de Israelische bezettingsmacht uit de grootste delen van de stad en de komst van 400 Palestijnse politieagenten, vechten extreem-nationalistische en religieuze groeperingen in Israel tegen wat zij als het noodlot zien. Begin deze week belegde Habad, een ultra-orthodoxe messianistische beweging, een grote bijeenkomst in Hebron om steun te betuigen aan de meer dan 400 diep religieuze Israeliërs die zich in de loop der jaren in de oude joodse wijk van Hebron hebben gevestigd. Met 65 bussen werden naar schatting 3.000 leden van Habad uit alle delen van het land naar Hebron gereden. In de open lucht zaten en stonden ze uren lang bij de voor joden en moslims heilige Grot van Makpela, waar zich volgens het Bijbelse verhaal de graven van de drie aartsvaders en hun vrouwen bevinden en die ook volgens het akkoord van Oslo in Israelische handen blijft. Ze klapten toen een spreker aankondigde dat een schatrijke Habadnik in Australië, rabbijn Josef Gutnik, bereid is diep in zijn beurs te tasten om in de joodse wijk van Hebron te bouwen. “Wie Hebron opgeeft geeft het land van Israel op”, zei een kolonist in Hebron. Likud-premier Netanyahu vindt deze dagen dat deel van het Israelische volk tegenover zich dat tijdens de algemene verkiezingen voor hem koos omdat hij pal leek te staan voor het behoud van Hebron en andere delen van Erets-Israel, het land van Israel, die nog niet in Palestijnse handen waren overgegaan. Er zijn rabbijnen onder maar ook ministers en parlementariërs in zijn regeringscoalitie die ontgoocheld zijn over de principiële bereidheid van de Likud-premier om het van de regering Rabin-Peres geërfde akkoord van Oslo uit te voeren. “Hebron is de bron van de joodse godsdienst. Het opgeven van Hebron is een ontheiliging ervan”, zei voormalig opperrabbijn Avraham Shapira gisteren tijdens een bijeenkomst van rabbijnen in Hebron. Dat Netanyahu de uitvoering van het akkoord over Hebron afhankelijk stelt van Palestijnse veiligheidsconcessies ontwapent de oppositie in eigen kring tegen hem niet. Het gaat de nationalistisch-religieuze en -seculiere stromingen niet om veiligheid in Hebron maar om het behoud van de stad als een dam tegen verdere territoriale concessies aan de Palestijnen en de verdediging van Jeruzalem tegen Palestijnse aanspraken.

De overgang van Hebron in Palestijnse handen is volgens het akkoord van Oslo een belangrijke fase in het proces van de verdere ontruiming van grote gebieden met honderden Palestijnse dorpen door het Israelische leger. Ook vormt deze stap de aanzet tot onderhandelingen over een permanente oplossing, de status van Jeruzalem inbegrepen. De vraag is nu: wil Netanyahu het akkoord over de ontruiming van Hebron uit oprechte veiligheidsoverwegingen openbreken of is het een list om het akkoord dood te onderhandelen? Netanyahu heeft het akkoord van Oslo een “rot akkoord” genoemd. Waarom zou hij treuren als het een dode letter blijft en de verantwoordelijkheid voor het vastlopen van het vredesproces in Palestijnse schoenen kan schuiven? Saeb Erekat, de Palestijnse hoofdonderhandelaar, zei in een vraaggesprek met CNN dat er van amendering van het akkoord over Hebron geen sprake kan zijn. Het is door de vorige regering getekend en deze regering moet het uitvoeren, argumenteerde hij. Dit standpunt wordt krachtig door de Egyptische president Hosni Mubarak en de Jordaanse koning Hussein gesteund. Volgens de Egyptische president, die een steeds fellere toon tegen Israel aanslaat, komt er zelfs een vraagteken achter het Israelisch-Egyptische vredesverdrag te staan indien de regering-Netanyahu het verdrag van Oslo, inclusief het akkoord over Hebron, niet uitvoert. Koning Hussein waarschuwde deze week in het voetspoor van de Egyptische leider voor een golf van terreur in het Midden-Oosten als het Israelisch-Palestijnse vredesverdrag op de klippen van Hebron vergaat.

Israeliërs hebben hun meubels teruggezet in hun hoofdkwartier in de stad

    • Salomon Bouman